Robert Motherwell

Samenvatting

Robert Motherwell (24 januari 1915 – 16 juli 1991) was een Amerikaans abstract expressionistisch schilder, prentkunstenaar en redacteur. Hij was een van de jongsten van de New York School, waartoe ook Willem de Kooning, Jackson Pollock en Mark Rothko behoorden.

Opgeleid in de filosofie, werd Motherwell kunstenaar, beschouwd als een van de meest welbespraakte van de abstract expressionistische schilders. Hij was bekend om zijn series abstracte schilderijen en prenten die politieke, filosofische en literaire thema”s aansneden, zoals de Elegieën voor de Spaanse Republiek.

Robert Motherwell werd geboren in Aberdeen, Washington op 24 januari 1915, als eerste kind van Robert Burns Motherwell II en Margaret Hogan Motherwell. De familie verhuisde later naar San Francisco, waar Motherwells vader president was van de Wells Fargo Bank, maar keerde tijdens zijn jeugd elke zomer terug naar Cohasset Beach in Washington. Een andere inwoner van Aberdeen met een huis in Cohasset Beach was Lance Wood Hart, schilder en kunstleraar, die Motherwells vroege mentor werd. Vanwege de astmatische aandoening van de kunstenaar groeide Motherwell grotendeels op aan de kust van de Stille Oceaan en bracht het grootste deel van zijn schooljaren door in Californië. Daar ontwikkelde hij een liefde voor de grote ruimten en heldere kleuren die later essentiële kenmerken van zijn abstracte schilderijen zouden worden (ultramarijnblauw van de lucht en okergeel van de Californische heuvels). Ook zijn latere belangstelling voor sterfelijkheidsthema”s is terug te voeren op zijn broze gezondheid als kind.

Tussen 1932 en 1937 studeerde Motherwell kort schilderkunst aan de California School of Fine Arts in San Francisco en behaalde hij een BA in filosofie aan de Stanford University. Op Stanford maakte Motherwell kennis met het modernisme door zijn uitgebreide lectuur van symbolistische en andere literatuur, vooral Mallarmé, James Joyce, Edgar Allan Poe, en Octavio Paz. Deze passie bleef Motherwell de rest van zijn leven bij en werd een belangrijk thema in zijn latere schilderijen en tekeningen.

Op 20-jarige leeftijd maakte Motherwell een grote reis door Europa, vergezeld door zijn vader en zus. Ze begonnen in Parijs en reisden vervolgens naar Amalfi, Italië. De volgende haltes waren Zwitserland, Duitsland, Nederland en Londen. De groep eindigde de reis in Motherwell, Schotland.

Volgens Motherwell was de reden dat hij naar Harvard ging dat hij schilder wilde worden, hoewel zijn vader hem aanspoorde om een meer zekere carrière na te streven: “En uiteindelijk na maanden van werkelijk een koude oorlog sloot hij een zeer genereuze overeenkomst met mij dat als ik een doctoraat zou halen zodat ik toegerust zou zijn om les te geven aan een universiteit als een economische verzekering, hij mij vijftig dollar per week zou geven voor de rest van mijn leven om te doen wat ik wilde doen in de veronderstelling dat ik met vijftig dollar niet zou kunnen verhongeren maar het zou geen stimulans zijn om het vol te houden. Dus met dat akkoord op Harvard dan-het was eigenlijk het laatste jaar-Harvard had nog steeds de beste filosofieschool ter wereld. En omdat ik in Stanford filosofie had gestudeerd en het hem niet kon schelen waar ik mijn doctoraal in zou halen, ging ik naar Harvard.

Op Harvard studeerde Motherwell bij Arthur Oncken Lovejoy en David Wite Prall. Hij verbleef een jaar in Parijs om onderzoek te doen naar de geschriften van Eugène Delacroix, waar hij de Amerikaanse componist Arthur Berger ontmoette die hem aanraadde zijn opleiding voort te zetten aan de Columbia University, bij Meyer Schapiro. In 1939 nodigde Lance Wood Hart, toen professor in tekenen en schilderen aan de Universiteit van Oregon, Motherwell uit om hem te vergezellen naar Eugene, OR, om een semester lang te assisteren bij het onderwijzen van zijn lessen.

In 1940 verhuisde Motherwell naar New York om aan de Columbia University te studeren, waar hij door Meyer Schapiro werd aangemoedigd om zich aan de schilderkunst te wijden in plaats van aan de wetenschap. Schapiro introduceerde de jonge kunstenaar bij een groep verbannen Parijse surrealisten (Max Ernst, Duchamp, Masson) en regelde voor Motherwell een studie bij Kurt Seligmann. De tijd die Motherwell doorbracht bij de surrealisten bleek van invloed te zijn op zijn artistieke proces. Na een reis in 1941 met Roberto Matta naar Mexico, op een boot waar hij Maria Emilia Ferreira y Moyeros ontmoette, een actrice en zijn toekomstige vrouw, besloot Motherwell om van schilderen zijn primaire roeping te maken. De schetsen die Motherwell in Mexico maakte ontwikkelden zich later tot zijn eerste belangrijke schilderijen, zoals The Little Spanish Prison (1941) en Pancho Villa, Dead and Alive (1943).

Matta introduceerde Motherwell in het concept van “automatisch” tekenen of automatisme, dat de surrealisten gebruikten om hun onderbewustzijn aan te boren. Het concept had een blijvend effect op Motherwell, nog versterkt door zijn ontmoeting met de kunstenaar Wolfgang Paalen. Motherwells ontmoeting met Paalen zette hem ertoe aan zijn verblijf in Mexico met enkele maanden te verlengen, om met hem samen te werken. Motherwell”s Mexican Sketchbook weerspiegelt visueel de resulterende verandering: terwijl de eerste tekeningen beïnvloed zijn door Matta en Yves Tanguy, vertonen latere tekeningen, geassocieerd met Motherwell”s tijd met Paalen, meer vlakke grafische cadansen en details die zich onderscheiden van de vroegere periode. Paalen introduceerde Motherwell ook bij André Breton, via een brief. Motherwells reis naar Mexico is beschreven als een weinig bekende maar belangrijke factor in de geschiedenis en de esthetiek van het abstract expressionisme. In 1991, kort voor zijn dood, herinnerde Motherwell zich een “samenzwering van stilte” over Paalens vernieuwende rol in het ontstaan van het abstract expressionisme.

Na zijn terugkeer uit Mexico besteedde Motherwell tijd aan het ontwikkelen van zijn creatieve principe, gebaseerd op het automatisme: “Wat ik me realiseerde was dat Amerikanen in potentie konden schilderen als engelen, maar dat er geen creatief principe bestond, zodat iedereen die van moderne kunst hield, het kopieerde. Gorky kopieerde Picasso. Pollock kopieerde Picasso. De Kooning kopieerde Picasso. Ik bedoel, ik zeg dit zonder enig voorbehoud. Ik schilderde Franse intieme schilderijen of wat dan ook. En alles wat we nodig hadden was een creatief principe, ik bedoel iets dat dit vermogen om op een creatieve manier te schilderen zou mobiliseren, en dat is wat Europa had dat wij niet hadden gehad; we waren altijd in hun kielzog gevolgd. En ik dacht dat alle mogelijkheden van vrije associatie – omdat ik ook een psychoanalytische achtergrond had en ik de implicaties begreep – de beste kans zou zijn om echt iets geheel nieuws te maken, waarvan iedereen vond dat het moest gebeuren.”

Zo speelde Robert Motherwell in het begin van de jaren veertig een belangrijke rol bij het leggen van de grondslagen voor de nieuwe beweging van het abstract expressionisme (of de New York School): “Matta wilde een revolutie, een beweging, binnen het surrealisme beginnen. Hij vroeg me enkele andere Amerikaanse kunstenaars te vinden die zouden helpen een nieuwe beweging te starten. Het was toen dat Baziotes en ik Pollock en de Kooning en Hofmann en Kamrowski en Busa en verschillende andere mensen gingen opzoeken. En of we met iets konden komen. Peggy Guggenheim, die ons aardig vond, zei dat ze een show zou opvoeren van deze nieuwe zaak. En zo ging ik rond om de theorie van het automatisme aan iedereen uit te leggen, want de enige manier waarop je een beweging kon hebben, was dat ze een gemeenschappelijk principe had. Zo is het allemaal begonnen.”

In 1942 begon Motherwell zijn werk in New York tentoon te stellen en in 1944 had hij zijn eerste one-man show in Peggy Guggenheim”s “Art of This Century” galerie; datzelfde jaar was het MoMA het eerste museum dat een van zijn werken aankocht. Vanaf het midden van de jaren veertig werd Motherwell de belangrijkste woordvoerder van de avant-garde kunst in Amerika. Tot zijn kring behoorden William Baziotes, David Hare, Barnett Newman en Mark Rothko, met wie hij uiteindelijk de Subjects of the Artist School (1948-1949) oprichtte. In 1949 scheidde Motherwell van Maria en in 1950 trouwde hij met Betty Little, met wie hij twee dochters kreeg.

Motherwell was lid van de redactie van het surrealistische tijdschrift VVV en medewerker van Wolfgang Paalen”s tijdschrift DYN, dat van 1942 tot 1944 in zes nummers werd uitgegeven. Hij redigeerde ook Paalen”s verzamelde essays Form and Sense in 1945 als het eerste nummer van Problems of Contemporary Art.

In 1948 maakte Motherwell het beeld dat de kiem zou blijken te zijn van de Elegieën voor de Spaanse Republiek, een van zijn bekendste series werken. In de jaren 1947-48 werkte Motherwell samen met de kunstcriticus Harold Rosenberg en anderen aan de productie van Possibilities, een kunstrecensie. In dat laatste jaar maakte Motherwell een beeld waarin Rosenbergs gedicht “The Bird for Every Bird” was verwerkt, bedoeld voor opname in het tweede nummer van het tijdschrift. De bovenste helft was een handgeschreven, gestileerde weergave van de laatste drie regels van het gedicht, en de onderste helft was een visueel element dat bestond uit ruw weergegeven zwarte eivormige en rechthoekige vormen tegen een witte achtergrond. Het grimmige beeld was bedoeld om de gewelddadige beeldspraak van het gedicht op een abstracte, niet-letterlijke manier te “illustreren”; Motherwell gaf daarom de voorkeur aan de term “belichting”. Het tweede nummer van Possibilities kwam er niet, en Motherwell sloeg het beeld op. Hij herontdekte het ongeveer een jaar later en besloot de basiselementen ervan te bewerken. Dit leidde tot de Elegies to the Spanish Republic die Motherwell de rest van zijn leven bleef produceren; enkele jaren later gaf Motherwell het oorspronkelijke beeld met terugwerkende kracht de titel Elegy to the Spanish Republic No. 1, waarmee hij het als het uitgangspunt van de serie erkende. Een representatief voorbeeld is Elegy to the Spanish Republic No. 110 (1971), waarin hetzelfde visuele motief van ruwe eivormige en rechthoekige vormen wordt toegepast. De abstracte beeldtaal van de serie is geïnterpreteerd als een voorstelling van geweld in de Spaanse cultuur, die niet noodzakelijk verband houdt met de Spaanse burgeroorlog uit de titel. Motherwell zelf en anderen hebben de beelden bijvoorbeeld vergeleken met het tonen van de genitaliën van een dode stier in de Spaanse stierenvechtersring.

In 1948 richtten Motherwell, William Baziotes, Barnett Newman, David Hare, en Mark Rothko de Subjects of the Artist School op aan 35 East 8th Street. Goed bezochte lezingen waren toegankelijk voor het publiek met sprekers als Jean Arp, John Cage en Ad Reinhardt. De school faalde financieel en sloot in het voorjaar van 1949. Gedurende de jaren 1950 doceerde Motherwell schilderen aan het Hunter College in New York en aan het Black Mountain College in North Carolina. Cy Twombly, Robert Rauschenberg en Kenneth Noland studeerden bij Motherwell en werden door hem beïnvloed. In deze tijd was hij een productief schrijver en docent, en naast het leiden van de invloedrijke Documents of Modern Art Series, redigeerde hij The Dada Painters and Poets: An Anthology, dat in 1951 werd gepubliceerd.

Van 1954 tot 1958, tijdens de breuk van zijn tweede huwelijk, werkte hij aan een kleine serie schilderijen met de woorden Je t”aime, waarin hij zijn intiemste en meest persoonlijke gevoelens tot uitdrukking bracht. In zijn collages begon hij materiaal uit zijn atelier te verwerken, zoals sigarettenpakjes en etiketten, en zo werd hij een verslag van zijn dagelijks leven. Hij was voor de derde keer getrouwd, van 1958 tot 1971, met zijn collega abstracte schilderes Helen Frankenthaler. Omdat Frankenthaler en Motherwell beiden in weelde waren geboren en bekend stonden om hun uitbundige feesten, stond het paar bekend als “het gouden paar”.

In 1958-59 werd Motherwell opgenomen in de tentoonstelling “The New American Painting”, geïnitieerd door het Museum of Modern Art, die door Europa reisde. In 1958 brachten hij en Frankenthaler een huwelijksreis van drie maanden door in Spanje en Frankrijk, tijdens welke hij begon te schilderen met een nieuwe energie die hij aan haar invloed toeschreef. De Two Figures serie die hij dat jaar maakte toont “de verhelderende kracht van Helens kleuren” op zijn werk.

In de jaren zestig exposeerde Motherwell op grote schaal in zowel Amerika als Europa en in 1965 kreeg hij een grote overzichtstentoonstelling in het Museum of Modern Art; deze tentoonstelling reisde vervolgens naar Amsterdam, Londen, Brussel, Essen en Turijn. In 1962 brachten Motherwell en Frankenthaler de zomer door in de kunstenaarskolonie in Provincetown, Massachusetts, waar de kustlijn de inspiratie vormde voor de serie van 64 schilderijen Beside the Sea, waarvan de olieverf met volle kracht op de kust voor zijn atelier klotst. Het schilderij zonder titel op doek uit 1963 in de collectie van het Honolulu Museum of Art is een voorbeeld van deze fase in de carrière van de kunstenaar.

In 1964 maakte Motherwell een schilderij ter grootte van een muurschildering, getiteld Dublin 1916, with Black and Tan, dat zich bevindt in de Empire State Plaza Art Collection van gouverneur Nelson A. Rockefeller in Albany, NY. De grootte en de inhoud suggereren dat Motherwell een monument voor heldendom wilde maken in de traditie van Picasso”s Guernica.

In 1965 werkte Motherwell aan een andere prominente serie, de Lyric Suite, genoemd naar het strijkkwartet van Alban Berg. Motherwell herinnert zich: “Ik ging naar een Japanse winkel om speelgoed te kopen voor het kind van een vriend, en ik zag dit prachtige Japanse papier en ik kocht duizend vellen. En ik nam me voor, dit was in het begin van april 1965, dat ik die duizend vellen zonder correctie zou maken. Ik zou een absolute regel voor mezelf maken. En ik kwam tot 600 in april en mei, toen op een avond mijn vrouw en ik aan het eten waren en de telefoon ging. En het was Kenneth Noland in Vermont die zei dat ik onmiddellijk moest komen. En ik vroeg, ”wat is er gebeurd? En hij zei, ”David Smith heeft een ongeluk gehad”. Smith, de beeldhouwer, was de vriend van Motherwell en Frankenthaler. Het echtpaar reed in allerijl naar Vermont en arriveerde 15 minuten nadat Smith was overleden. Motherwell stopte met het werk aan de series. Hij zei over hen: “En toen op een jaar liet ik ze allemaal inlijsten, en ik vind ze nu heel mooi. Ik moet ook zeggen dat ik ze half geschilderd heb en zij zichzelf half geschilderd hebben. Ik had nog nooit rijstpapier gebruikt, behalve af en toe als element in een collage. En de meeste van deze waren gemaakt met heel kleine, ik bedoel heel dunne lijntjes. En dan keek ik verbaasd op de vloer als ik klaar was. Het zou zich verspreiden als vlekken olie en allerlei vreemde dimensies vullen.”

In 1967 begon Motherwell te werken aan zijn Open serie. Geïnspireerd door een toevallige juxtapositie van een groot en een klein doek, hielden de Open schilderijen Motherwell bijna twee decennia bezig. De Opens bestaan uit beperkte kleurvlakken, onderbroken door minimaal weergegeven lijnen in losjes rechthoekige configuraties. Naarmate de serie vorderde, werden de werken complexer en schilderachtiger, naarmate Motherwell de mogelijke permutaties van dergelijke beperkte middelen doorwerkte.

Eind jaren zestig gebruikte Motherwell Gauloises-pakjes en -kartons in veel collages, waaronder een uitgebreide serie met de pakjes omgeven door felrode acrylverf, vaak met ingekraste lijnen in de geschilderde vlakken. In de inleiding van zijn boek Robert Motherwell, The Making of an American Giant uit 2015 zegt galeriehouder Bernard Jacobson: “Motherwell rookte Lucky Strikes, maar in zijn collage-leven rookt hij Gauloises, rond wier blauwe pakjes hij nu de ene compositie na de andere organiseert, ”exotisch voor mij juist omdat ik in de normale gang van zaken geen Franse sigaretten rook”. En door de Gauloises pakjes te verwerken maakt hij behendige en gecondenseerde toespelingen op ”Frans blauw”: op de Middellandse Zee en het palet van Matisse … op de rook die zich oprolt in een kubistische assemblage.”

In 1972 trouwde Motherwell met de kunstenares-fotografe Renate Ponsold en verhuisde naar Greenwich, Connecticut, waar ze woonden in een koetshuis met een hooizolder, een schuur en een gastenhuisje naast een groot atelier – het geheel omgeven door een parkachtig terrein. In de jaren 1970 had hij retrospectieve tentoonstellingen in verschillende Europese steden, waaronder Düsseldorf, Stockholm, Wenen, Parijs, Edinburgh, en Londen. In 1977 kreeg Motherwell een grote muurschildering opdracht voor de nieuwe vleugel van de National Gallery of Art, Washington, D.C.

In 1983 werd een grote retrospectieve tentoonstelling van Motherwells werk, georganiseerd door Douglas G. Schultz, gehouden in de Albright-Knox Art Gallery in Buffalo, New York.

Van 1983 tot 1985 was deze tentoonstelling vervolgens te zien in grote musea, Los Angeles County Museum of Art San Francisco Museum of Modern Art, Seattle Art Museum, Corcoran Gallery of Art, en Solomon R. Guggenheim Museum. Een andere retrospectieve werd getoond in Mexico City, Monterey, en Fort Worth, Texas, in 1991.

In 1985 werd Motherwell onderscheiden met de Edward Macdowell Medaille.

In 1988 werkte Motherwell samen met uitgever Andrew Hoyem van Arion Press aan een gelimiteerde editie van de modernistische roman Ulysses, van James Joyce. Motherwell maakte 40 litho”s voor het project.

Motherwell overleed in Provincetown, Massachusetts op 16 juli 1991. Bij zijn dood liet Clement Greenberg, voorvechter van de New York School, weinig twijfel bestaan over zijn achting voor de kunstenaar: “hoewel hij vandaag de dag wordt onderschat, was hij naar mijn mening een van de allerbeste abstract-expressionistische schilders”.

De Dedalus Foundation werd in 1981 door Robert Motherwell opgericht om het begrip van het publiek voor moderne kunst en het modernisme te bevorderen door steun aan onderzoek, onderwijs, publicaties en tentoonstellingen. Toen Motherwell overleed, liet hij een nalatenschap na die toen op meer dan 25 miljoen dollar werd geschat en meer dan 1000 kunstwerken, prenten niet meegerekend. Zijn testament werd in Greenwich gedeponeerd en als executeurs werden genoemd zijn weduwe, Renate Ponsold Motherwell, en zijn oude vriend Richard Rubin, professor in de politieke wetenschappen aan het Swarthmore College.

Op 20 juli 1991 woonden enkele honderden mensen een herdenkingsdienst voor Motherwell bij op het strand voor zijn huis in Provincetown. Onder hen waren de schrijver Norman Mailer en de fotograaf Joel Meyerowitz, beiden zomerbewoners van Provincetown. Sprekers waren o.a. de dichter Stanley Kunitz, die een gedicht voorlas dat een favoriet van Motherwell was, William Butler Yeats”s Sailing to Byzantium. Onder de aanwezigen bevonden zich familieleden, vrienden, andere kunstenaars en senator Howard Metzenbaum, een bekende van Motherwell.

Er zijn verschillende grote tentoonstellingen van Motherwells werk gehouden.

Bronnen

  1. Robert Motherwell
  2. Robert Motherwell
  3. ^ a b The American Art Book. Phaidon. 1999. p. 307. ISBN 9780714838458.
  4. Propos du peintre recueillis par Marcelin Pleynet et cités dans Beaux Arts magazine, no 72, octobre 1989, p. 70
  5. M. Pleynet, dans Beaux Arts magazine, no 72, octobre 1989, p. 70
  6. Cité par M. Pleynet dans Beaux Arts magazine, no 72, octobre 1989, p. 72.
  7. Cité dans Beaux Arts magazine, no 72, octobre 1989, p. 177
  8. Patricia Still, “Clyfford Still: Biography”, in: Clyfford Still, Thomas Kellein (München 1992) p. 152
  9. ^ The blue four: Feininger, Jawlensky, Kandinsky, Paul Klee March 30-May 24, 1984.
Ads Blocker Image Powered by Code Help Pro

Ads Blocker Detected!!!

We have detected that you are using extensions to block ads. Please support us by disabling these ads blocker.