Legioen van Eer

Samenvatting

De Nationale Orde van het Legioen van Eer is de instelling die, onder auspiciën van de Grootkanselier en de Grootmeester, belast is met de uitreiking van de hoogste Franse onderscheiding. Het werd op 19 mei 1802 ingesteld door Bonaparte, toen Eerste Consul van de Republiek, en heeft sinds zijn ontstaan militairen en burgers beloond die “eminente diensten” aan de Natie hebben bewezen.

In 2016 waren er 93 000 levende ontvangers, en ongeveer een miljoen mensen hadden de orde sinds de invoering ervan gekregen.

Romeins in naam (geïnspireerd op de Legio honoratorum conscripta van de Oudheid), in symboliek (adelaars) en in organisatie (zestien cohorten voor Frankrijk), buigt het Legioen van Eer de traditie van de orden van het Ancien Régime door open te staan voor iedereen, en niet langer alleen voor officieren. Terwijl sommigen, zoals de Minister van Oorlog Berthier, dit als een aanval op het beginsel van burgerlijke gelijkheid zagen en de versierselen als rammelaars van de monarchie beschouwden, rechtvaardigde Bonaparte deze instelling in de Raad van State: “Ik daag u uit mij een republiek te tonen, oud of modern, die het zonder onderscheidingen kon stellen. Je noemt ze rammelaars, nou, het is met rammelaars dat men mannen leidt.

De Franse Revolutie had alle decoraties van het Ancien Régime afgeschaft. De grondwetgevende vergadering had de militaire onderscheiding ingesteld, die spoedig werd afgeschaft. In het kader van de Conventie waren de generaals overgegaan tot het toekennen van erewapens (eregeweer, eresabel of eretrommel) om daden van moed te belonen.

Het wetsontwerp werd besproken in de Raad van State van 14 Floréal jaar X (4 mei 1802): Bonaparte kwam persoonlijk tussenbeide en wierp al zijn gewicht achter de noodzaak van onderscheidingen, om de oprichting van een strikt militaire orde te verwerpen en om beschuldigingen van een terugkeer naar het Ancien Régime te weerleggen. Het project is aangenomen met 14 stemmen tegen 10. Het Tribunaat, dat het project op 17 mei 1802 in handen krijgt en Lucien Bonaparte tot rapporteur heeft benoemd, keurt het goed met 56 stemmen tegen 38, ondanks de Jacobijnse oppositie die vreest voor het herstel van een nieuwe aristocratie en voor een afwijking van het revolutionaire gelijkheidsbeginsel. Lucien Bonaparte, Pierre-Louis Roederer, Auguste-Frédéric-Louis Viesse de Marmont en Mathieu Dumas verdedigden de tekst van de wet zo goed dat deze op 29 Floréal jaar X (19 mei 1802) door het Wetgevend Lichaam werd aangenomen. De wet werd ondertekend en verzegeld door de Eerste Consul op 9 prairial jaar X (29 mei 1802). De eerste grootkanselier die op 14 augustus 1803 werd benoemd, was een burger (die de enige burger in deze functie zou blijven), Bernard-Germain de Lacépède.

De insignes werden bij decreet vastgesteld op 22 Messidor jaar XII (11 juli 1804): een zilveren ster voor de legionairs, een gouden ster voor de andere rangen. Deze insignes doen in veel opzichten denken aan die van de Lodewijkorde, die door Lodewijk XIV werd ingesteld om officieren te eren en in 1792 werd afgeschaft: het rode lint, de takken van de ster in de vorm van een Maltezer kruis, gestippeld en geëmailleerd met wit, dat een centraal gouden medaillon met een blauw geëmailleerde rand ondersteunt.

De eerste benoemingen werden gepubliceerd in fructidor jaar XI (september 1803). Er werden vier rangen ingesteld: “legionair”, “officier”, “commandant” en “groot-officier”. Op 26 Messidor jaar XII (15 juli 1804) werd het allereerste Legioen van Eer door Napoleon Bonaparte uitgereikt aan verdienstelijke officieren tijdens een weelderige officiële plechtigheid, de eerste van het keizerrijk. De insignes werden toegekend volgens een alfabetische lijst van ontvangers (allemaal burgers), een teken van het respect van het nieuwe regime voor het revolutionaire beginsel van gelijkheid. Napoleon decoreerde voor het eerst militairen tijdens de tweede ceremonie in het kamp van Boulogne op 16 augustus 1804. Het Legioen van Eer was van meet af aan bedoeld voor zowel burgers als soldaten, en Napoleon wordt gecrediteerd met de beroemde zin: “Ik wil mijn soldaten en mijn wetenschappers decoreren”.

Een decreet van 10 Pluviôse jaar XIII (30 januari 1805) voegde de grote onderscheiding toe, waarvan de dragers later “grand aigle” werden genoemd, vervolgens “grand cordon” (ordonnantie van 19 juli 1814) en tenslotte “grand cross” (ordonnantie van 26 maart 1816). Op deze datum werden de benamingen als volgt gewijzigd: legionairs werden “ridders”, commandanten “commandeurs”.

De combinatie van militaire en civiele verdiensten (de huidige verdeling is ongeveer: tweederde – eenderde), stelt de orde in staat om alle regimes te overleven tot op de dag van vandaag, waar er meer dan 93.000 legionairs zijn (in 2017), wat momenteel overeenkomt met ongeveer 3.500 gedecoreerde burgers per jaar (650 actieve militairen, 650 militairen als veteranen, en 2.200 burgers).

Luitenant-generaal Jean Vallette d”Osia (gedecoreerd in 1917 op 19-jarige leeftijd) is het langst dienende lid van de orde, 82 jaar: hij werd in 1978 door Valéry Giscard d”Estaing onderscheiden met het Groot Cordon.

De jongste militaire ontvanger in de geschiedenis van het Legioen van Eer was Sosthène III de La Rochefoucauld (1897-1970), hertog van Doudeauville, op 18-jarige leeftijd.

In 1981 nam generaal Alain de Boissieu, grootkanselier van het Legioen van Eer sinds 1975, ontslag om François Mitterrand niet de kraag van grootmeester van de orde te hoeven overhandigen, zoals de traditie is bij elke gekozen president, omdat deze in het verleden Charles de Gaulle een “dictator” had genoemd.

Sinds de jaren 2010 moedigt de instelling versierde leden aan zich in te zetten voor de samenleving door zelfhulpprojecten te financieren. Dit initiatief van de orde wordt geleid door de Vereniging van Leden van het Legioen van Eer, die 52.000 leden telt van de 92.500 levende gedecoreerden.

In 1996 heeft het Voorzitterschap van de Republiek een beleid van verjonging van de benoemingen en bevorderingen in het Legioen van Eer ingevoerd, dat tot doel had “vooruit te lopen op de totstandbrenging van een rationeel decoratietraject dat de meest verdienstelijke personen toegang geeft tot een waardigheid”. Zo kan een kwart van het quotum voor de rang van ridder en een vijfde van het quotum voor de rang van officier worden voorgedragen zonder dat het equivalent in de Nationale Orde van Verdienste hoeft te worden doorlopen.

In november 2017 sprak de president van de Republiek, Emmanuel Macron, zich uit voor opwaardering van het Legioen van Eer, omdat hij van mening was dat “verdienste voortaan het enige criterium moet zijn”. Daartoe wil hij het aantal toegekende decoraties beperken. Daarom zullen in 2018 met Pasen geen promoties worden gedaan. Afgezien van de speciale promoties, blijven alleen de promoties van 14 juli en 1 januari over. Deze nieuwe kalender voor civiele bevorderingen is bekrachtigd bij decreet nr. 2018-1007 van 21 november 2018.

Code van het Legioen van Eer

De Orde van het Legioen van Eer, ingesteld bij de wet van 29 Floréal jaar X (19 mei 1802) ter uitvoering van artikel 87 van de Grondwet van 22 Frimaire jaar VIII (13 december 1799), is een gemeenschap bestaande uit al haar leden, begiftigd met een naam, een zegel, een statuut, een patrimonium en een rechtspersoonlijkheid van publiek recht.

Het wordt geregeld door het wetboek van het Legioen van Eer, de Militaire Medaille en de Nationale Orde van Verdienste, die het resultaat zijn van de door generaal de Gaulle in 1962 gewenste reorganisatie en ingrijpende hervormingen.

Haar motto is “Eer en Vaderland”.

Rangen en waardigheden

De orde omvat drie rangen: ridder, officier en commandeur, en twee waardigheden: grootofficier en grootkruis. Wij zijn :

De Grote Kanselarij is gevestigd in Parijs in het 7e arrondissement, in het Hôtel de Salm, dat nu het Paleis van het Legioen van Eer wordt genoemd. In dit paleis is ook het museum van het Legioen van Eer ondergebracht.

Grootmeester

De President van de Republiek (of vroeger, afhankelijk van het regime, de Eerste Consul, de Keizer of de Koning) is de Grootmeester van de Orde. De waardigheid van Grootkruis is hem van rechtswege verleend. De President van de Republiek wordt tijdens zijn investituurceremonie als Grootmeester van de Orde erkend door de Grootkanselier die hem de Grootkraag overhandigt met de volgende woorden: “Mijnheer de President van de Republiek, wij erkennen u als Grootmeester van de Nationale Orde van het Legioen van Eer”. De naam van elke president is gegraveerd in een van de schakels van deze halsband. Er zijn nog maar drie blanco verbindingen, en als het vijfjarensysteem van kracht blijft, zou het tot 2032 moeten duren.

Groot Kanselier

Onder het gezag van de Grootmeester en volgens diens instructies geeft de Grootkanselier leiding aan de werkzaamheden van de Raad van de Orde en van de administratieve diensten. Hij brengt rechtstreeks verslag uit aan de President van de Republiek, Grootmeester van de Orde, die hem kan oproepen om door de Ministerraad te worden gehoord wanneer de belangen van de Orde aan de orde zijn.

De Groot-Kanselier wordt benoemd door de President van de Republiek, in de Ministerraad; hij wordt gekozen uit de Groot-Kruisers van de Orde. Hij blijft in functie voor een periode van zes jaar, tenzij zijn functie eerder wordt beëindigd. Deze periode kan worden verlengd. Met uitzondering van de eerste Groot-Kanselier, Bernard-Germain de Lacépède, zijn alle Groot-Kanseliers militairen geweest. De verantwoordelijkheden van de Grootkanselier zijn vrij uitgebreid: hij is belast met alle problemen in verband met decoraties in Frankrijk. Het is met name de Grootkanselier die machtigingen verleent om buitenlandse decoraties te dragen. Hij is tevens kanselier van de Nationale Orde van Verdienste en is bevoegd voor de toekenning en bekrachtiging van de militaire medaille.

Raad van de Orde van het Legioen van Eer

De Raad van de Orde, in vergadering bijeen onder voorzitterschap van de Grootkanselier, beraadslaagt over aangelegenheden betreffende het statuut en de begroting van de Orde, benoemingen of bevorderingen in de hiërarchie en de tucht van leden van de Orde en ontvangers van onderscheidingen van de Orde. De Raad, voorgezeten door de Grootkanselier, bestaat uit :

Deze leden worden gekozen door de Grootmeester, op voorstel van de Grootkanselier. Zij worden bij decreet benoemd. Om de twee jaar wordt de helft van de Raad vernieuwd; aftredende leden kunnen worden herbenoemd.

Toelating tot en bevordering in de orde geschieden binnen de grenzen van de contingenten die voor een periode van drie jaar bij decreet van de president van de Republiek worden vastgesteld.

Voorwaarden

De algemene voorwaarden voor toegang tot de “normale” bestelling zijn als volgt:

Bij wijze van uitzondering kunnen in oorlogstijd daden van schittering en ernstige verwondingen vrijstelling verlenen van de laatste twee voorwaarden voor toelating tot of bevordering in het Legioen van Eer. De Eerste Minister is gemachtigd door de Grootmeester om, binnen een termijn van één jaar, in de Orde te benoemen of te bevorderen, de personen die in de uitoefening van hun dienst zijn gedood of gewond en die worden erkend als waardig om deze onderscheiding te ontvangen.

Sedert een decreet van november 2008 kunnen rechtstreekse benoemingen, bevorderingen of bevorderingen tot de rangen van officier en commandant, alsmede tot de waardigheid van hoofdofficier plaatsvinden, teneinde uitstekende loopbanen te belonen, zowel wat de duur ervan als wat de eminentie van de bewezen diensten betreft. In januari 2009 was Simone Veil de eerste die van deze bepaling profiteerde door rechtstreeks in de waardigheid van Grootofficier te worden verheven. Rechtstreekse benoeming tot een hogere rang dan die van ridder is ook mogelijk wanneer het gaat om het eren van een buitenlandse persoonlijkheid: dit gebeurt volgens de protocollaire rang van de ontvangers (zo werd prins Albert van Monaco in 1984 rechtstreeks verheven tot de waardigheid van grootofficier van de orde).

Sinds hetzelfde decreet behoort “de waardigheid van Grootofficier van rechtswege toe aan oud-premiers die hun ambt gedurende ten minste twee jaar hebben bekleed”.

De onderscheiding wordt bijna automatisch toegekend aan voormalige ministers, ere-prefecten, voormalige plaatsvervangers of senatoren (actieve ministers en parlementsleden zijn uitgesloten, behalve in geval van oorlogshandelingen), voormalige hoge magistraten en ambassadeurs. Een gouden medaille op de Olympische Spelen is het onderwerp van een speciale promotie. De strijdkrachten bezetten ongeveer een derde van de plaatsen en andere goed vertegenwoordigde beroepsgroepen zijn politieagenten, brandweerlieden, verkozenen, hoge ambtenaren, advocaten en vertegenwoordigers van religieuze gemeenschappen.

De derde opeenvolgende generatie van dragers van het Legioen van Eer kon erfelijke adeldom genieten, zoals het geval was voor de koninklijke en militaire orde van Saint-Louis. Deze bepaling, die tijdens de Derde Republiek in onbruik is geraakt en in 1962 bij de publicatie van het wetboek van het Legioen van Eer is afgeschaft, vloeide voort uit het Koninklijk Besluit van 8 oktober 1814, waarin werd bepaald dat “wanneer grootvader, zoon en kleinzoon opeenvolgend lid van het Legioen van Eer zijn geweest en octrooibrieven hebben verkregen, de kleinzoon van rechtswege van adel zal zijn en zijn adeldom aan al zijn nakomelingen zal overdragen”.

Modaliteiten

De ministers sturen hun voorstellen naar de Grootkanselier ter voorbereiding van de verschillende bevorderingen: de twee civiele bevorderingen op 1 januari en 14 juli ter gelegenheid van de feestdagen, en de twee militaire bevorderingen op 1 juli en 1 november. De Eerste Minister, aan wie elke minister verslag uitbrengt over deze voorstellen, zendt zijn eventuele adviezen en opmerkingen daarover rechtstreeks aan de Grootkanselier. Sinds 2008 kan iedere burger via een procedure op “burgerinitiatief” een persoon voordragen die hij of zij verdienstelijk acht voor een eerste benoeming tot lid van het Legioen van Eer of de Nationale Orde van Verdienste. Als dit voorstel wordt gesteund door 52 personen, waaronder de initiatiefnemer in hetzelfde departement, wordt het onderzocht door de prefect en, als hij het voorstel gegrond acht, stuurt hij het door naar de verantwoordelijke minister en naar de grootkanselier.

Gendergelijkheid wordt sinds 2008 strikt toegepast.

Benoemingen of bevorderingen worden officieel gemaakt bij een besluit van de president van de Republiek, dat voor uitvoering wordt goedgekeurd door de Groot-Kanselier en mede wordt ondertekend door de Eerste Minister en, in voorkomend geval, door de bevoegde minister. Wanneer het gaat om rechtstreekse benoemingen, buitengewone benoemingen en bevorderingen, bevorderingen tot de rang van commandant en tot de waardigheden van grootofficier en grootkruis, worden deze decreten genomen in de Ministerraad.

Toegang tot en bevordering in de Orde geschieden binnen de grenzen van contingenten die voor een periode van drie jaar bij decreet van de President van de Republiek worden vastgesteld. Deze quota worden verdeeld tussen de president en de verschillende ministers, die hun voorstellen aan de grootkanselier doen toekomen.

De toelating tot de orde (ridder) omvatte bij de oprichting ervan een jaarlijks pensioen (belangrijk voor die tijd, vooral voor de meeste gedecoreerde soldaten van bescheiden afkomst, toen de huidige sociale pensioenregelingen nog niet bestonden en de militaire pensioenen die aan voormalige soldaten van een veel groter leger werden uitgekeerd minimaal waren) van 250 goudfranken, dat niet in beslag kon worden genomen. In 2017 is dit jaarlijkse pensioen, dat voorbehouden is aan onderscheidingen die in militaire hoedanigheid zijn verleend, veel symbolischer en bedraagt het nu nog slechts :

In juli 2016 werd in een verslag van de Senaat voorgesteld om deze symbolische huren af te schaffen, waarbij erop werd gewezen dat de verwerkingskosten (tussen 650.000 en 800.000 euro) even hoog zijn als de daadwerkelijk uitgekeerde bedragen (720.000 euro).

Ontvangst in de orde en octrooi van benoeming

Het lidmaatschap van de Orde gaat in na ontvangst; het is niet overdraagbaar op nakomelingen.

De grootkruisers en grootofficieren (soms ook de commandanten, die tijdens hun verblijf in Frankrijk vaak artistieke persoonlijkheden zijn en de buitenlandse nationaliteit bezitten) ontvangen hun insignes uit handen van de president van de republiek. Indien hij echter verhinderd is, wordt de Grootkanselier of een hoogwaardigheidsbekleder van ten minste dezelfde rang in de orde, afgevaardigd om deze ontvangsten te verrichten.

De Grootkanselier benoemt een lid van de Orde van ten minste dezelfde rang als de ontvanger om commandeurs, officieren en ridders te ontvangen.

In afwijking hiervan kunnen de minister-president en de ministers in functie, alsmede binnen zes maanden na het beëindigen van hun functie, bij delegatie van de president van de Republiek overgaan tot ontvangsten in alle rangen en waardigheden van de orde. De voorzitters van de Nationale Assemblee, de Senaat, de Constitutionele Raad en de Raad voor Economie, Sociaal Beleid en Milieu genieten tijdens hun ambtstermijn dezelfde prerogatieven. De in het buitenland gedetacheerde ambassadeurs kunnen eveneens recepties houden, evenals de prefecten en de vertegenwoordigers van de staat in elke overzeese gemeenschap.

De ontvangst in de Orde van het Legioen van Eer wordt bevestigd door een brevet op naam (of diploma), dat door de Groot-Kanselarij aan de ontvanger wordt toegezonden. Voor de afgifte van het brevet wordt een kanselarij geheven die afhankelijk is van de rang of de waardigheid. Sinds september 2016 bedragen deze rechten 50 euro voor een ridder, 75 euro voor een officier, 100 euro voor een commandeur, 150 euro voor een grootofficier en 200 euro voor een grootkruis. Om tot de officiële uitreiking van de onderscheiding over te gaan, moet de ontvanger eerst een kanselarijbelasting betalen, waarvan het bedrag bij decreet in het Staatsblad wordt vastgesteld.

Pas na deze administratieve formaliteit kan de onderscheiding officieel worden uitgereikt tijdens een militaire of civiele ceremonie. Aan het eind van de prijsuitreiking vullen de ontvanger en de gedelegeerde de notulen van de dag in, ondertekenen en dateren deze. Pas na ontvangst van dit document wordt de ontvanger officieel toegelaten tot de Orde en wordt hem de oorkonde toegezonden. De inhoud en de vorm van het brevet zijn in de loop van de verschillende regimes die elkaar sinds het Eerste Keizerrijk hebben opgevolgd, aanzienlijk veranderd, waarbij elk regime zijn eigen persoonlijke toets heeft toegevoegd, als symbool van de heersende macht.

De benoeming of bevordering in de Nationale Orde van het Legioen van Eer en de Nationale Orde van Verdienste kan dus plaatsvinden enkele maanden of zelfs jaren na de bekendmaking van het benoemings- of bevorderingsbesluit in het Staatsblad, in tegenstelling tot de Militaire Medaille en de vier ministeriële orden (Palmes académiques, Mérite agricole, Mérite maritime en Arts et Lettres), waarvoor de benoeming of bevordering wordt verkregen op de dag van ondertekening van het besluit of de beschikking door de betrokken president of minister.

Toewijzing aan buitenlanders

Vreemdelingen die zich hebben onderscheiden door hun diensten aan Frankrijk of aan de doelen die het steunt, kunnen het insigne ontvangen dat overeenkomt met een onderscheiding van het Legioen van Eer. Zij worden echter niet ontvangen als leden van de orde. Deze onderscheidingen, die soms omstreden zijn, gaan vergezeld van een certificaat van onderscheiding, waarvan het model verschilt van dat van de benoemingscertificaten. In tegenstelling tot deze laatste worden zij niet door de Grootkanselier maar alleen door de Grootmeester (President van de Republiek) ondertekend en hebben zij hun eigen bewoordingen.

De onderscheiding wordt (buiten het quotum) ook toegekend aan staatshoofden (tijdens het staatsbezoek), premiers, regeringsleden, ambassadeurs, buitenlandse zakenlieden of artiesten tijdens hun bezoek aan Frankrijk, en aan iedereen die de belangen van Frankrijk heeft gediend. Zo reikte president Jacques Chirac op 19 februari 1999 het insigne uit aan Amerikaanse veteranen van de Eerste Wereldoorlog. Zo is een controverse ontstaan over de decoratie in 2006 van Vladimir Poetin, president van de Russische Federatie (2000-2008), met het Grootkruis van het Legioen van Eer. Ook heeft François Hollande op 24 augustus 2015 het insigne uitgereikt aan de drie Amerikanen en de Brit die de terrorist van de aanslag op de Thalys-trein op 21 augustus 2015 hadden gegrepen om hem te ontwapenen.

Het wetboek van het Legioen van Eer bepaalt dat het advies van de Groot-Kanselarij en de Raad van de Orde niet wordt ingewonnen voor de toekenning van medailles aan “buitenlandse staatshoofden, hun medewerkers en leden van het corps diplomatique”. Na 2010 en de “Noriega”-jurisprudentie, genoemd naar de Panamese president Manuel Noriega, werd het wetboek van het Legioen van Eer bij decreet gewijzigd en werd het mogelijk om buitenlanders de onderscheiding te ontnemen.

De precieze lijst van gedecoreerde buitenlanders is moeilijk te achterhalen, omdat volgens de Rijkskanselarij en de Commissie voor de toegang tot administratieve documenten “decreten waarbij het Legioen van Eer aan buitenlanders wordt toegekend, niet worden meegedeeld en tuchtprocedures vertrouwelijk zijn”.

Quota

Voor Franse onderdanen zijn de quota van kruisen van de Nationale Orde van het Legioen van Eer voor de periode van 1 januari 2021 tot en met 31 december 2023 bij decreet 2021-240 van 3 maart 2021 vastgesteld op 2.365 kruisen, te weten

Voor buitenlandse onderdanen is het quotum van kruisen van de Nationale Orde van het Legioen van Eer voor de periode van 1 januari 2021 tot en met 31 december 2023 bij Decreet 2021-241 van 3 maart 2021 vastgesteld op 285 kruisen, te weten

Totaal 285 kruisen.

Het totale aantal kruisen voor alle Franse en buitenlandse onderdanen voor de periode 2021-2023 wordt bij deze twee decreten dus vastgesteld op 2 650 kruisen.

Beschrijving

Het insigne, gebaseerd op het ontwerp van het kruis van de Orde van de Heilige Geest, is een ster met vijf dubbele stralen in wit geëmailleerd, de tien punten geknoopt. De ster en de knopen zijn van zilver voor ridders en van vermeil voor officieren. De stralen zijn verbonden door een kroon, zilver of vermeil naar gelang van de rang, groen geëmailleerd en samengesteld uit eikenbladeren (rechts) en laurierbladeren (links), waarvan de onderste uiteinden ineengestrengeld zijn en met een knoop zijn verbonden. In het midden van de ster bevindt zich een gouden medaillon met een geprofileerd hoofd van Ceres, dat de Republiek symboliseert (van Napoleon I onder de twee keizerrijken, van Henri IV onder de Restauratie en de juli-monarchie en van Bonaparte, consul, onder de Tweede Republiek), omgeven door een blauwe cirkel met het opschrift: RÉPUBLIQUE FRANÇAISE. De ster hangt aan een bladerkroon (keizerskroon onder de twee keizerrijken en koninklijke kroon onder de Restauratie en de Juli-monarchie), zilver of vermeil naar gelang van de rang, groen geëmailleerd en samengesteld uit eikenbladeren (deze keer links) en laurierbladeren (deze keer rechts). Op de keerzijde van het gouden medaillon staan twee driekleurige vlaggen met in exergue de inscriptie HONOR EN PATRY (motto ongewijzigd sinds de oprichting van de orde) en de datum van oprichting van de orde: 29 FLORÉAL AN X.

Het insigne hangt aan een rood lint, geërfd van de militaire orde van St. Louis. Het bevat een rozet voor officieren. Het vergulde insigne van de commandant, dat aan een das hangt, is half zo groot als dat van de eerste twee rangen. De Commandeursdas wordt altijd alleen om de hals gedragen (dit is niet het geval met de andere Franse Commandeursdassen: Mérite national, maritime, agriculture, enz., die samen kunnen worden gedragen). Groot Officieren dragen het Officierskruis met een plaquette (algemeen bekend als een “spit”) aan de rechterzijde van de borst. Grootkruisers dragen dezelfde plaquette, maar in vermeil, op de linkerzijde van de borst. Hun vermeil kruis, bijna dubbel zo groot als dat van de eerste twee rangen, wordt gedragen in een sjerp, hangend aan een breed rood lint dat over de rechterschouder loopt.

In burgerkleding dragen ridders een rood lint (knoop voor de vrouwelijke versie) op de revers (knoopsgat) van draad genaaid of gemonteerd op een metalen gesp, officieren een rode rozet, commandanten een rode rozet op een zilveren halve strik, grootofficieren een rode rozet op een halfzilveren halfgouden halve strik, en grootkruisers een rode rozet op een gouden halve strik. De halve boog staat in de volksmond bekend als een “canapé”.

Aantal leden van het Legioen van Eer

In 1962 waren er 320.000 nog levende begunstigden: generaal de Gaulle hervormde het wetboek in hetzelfde jaar en stelde het maximumaantal vast op 125.000. Volgens het huidige wetboek van het Legioen van Eer is het maximum aantal “legionairs” vastgesteld op :

Op 15 juli 2010 zijn er: 74.384 ridders, 17.032 officieren, 3.009 commandeurs, 314 grootofficieren en 67 grootkruisen.

Per 1 januari 2013 telt de orde 93.000 legionairs van alle rangen.

Feminisering van de orde

De orde is overwegend mannelijk. Sinds 2008 zorgt de Raad van de Orde voor pariteit door evenveel vrouwen als mannen toe te kennen.

Verschillende bronnen hebben beweerd dat deze of gene persoon “de eerste vrouw” was die het Legioen van Eer ontving. Al in 1865 kreeg een columnist die deze plaats aan Rosa Bonheur toeschreef van lezers te horen dat hij zich vergiste; verschillende van hen noemden bijvoorbeeld Jeanne-Marie Rendu, alias zuster Rosalie, gedecoreerd in 1848, terwijl een ander het had over “de ridder van Bayard”, die volgens hem tien jaar eerder was benoemd in een civiele hoedanigheid, vanwege de zorg die zij verleende aan slachtoffers van cholera.

De ontvangers die vaak worden genoemd als “eerste vrouwen” in elk van de rangen of waardigheden zijn:

Instellingen

Het kruis werd ook toegekend aan regimenten, instellingen voor hoger onderwijs zoals de École nationale supérieure des mines de Paris, de École nationale supérieure des mines de Saint-Étienne, de École nationale supérieure des télécommunications (tegenwoordig “Télécom Paris”), de École nationale des chartes, de Écoles nationales d”arts et métiers (thans “Arts et Métiers ParisTech”), de École nationale supérieure d”agronomie de Montpellier (thans “Montpellier SupAgro”), de École nationale supérieure des mines de Douai, het Institut supérieur de l”aéronautique et de l”espace (ISAE-SUPAERO) en de universiteit van Nancy – soms zelfs particuliere instellingen zoals de École des hautes études commerciales de Paris (HEC). Ook middelbare scholen worden soms gedecoreerd: onder andere het Lycée Lalande in Bourg-en-Bresse, de militaire vooropleiding in Autun, de militaire school in Aix-en-Provence of het Prytanée National Militaire in La Flèche), gemeenschappen, bedrijven (waaronder de SNCF) en een vereniging (het Franse Rode Kruis).

De Koloniale Landbouwschool van Tunis is de enige buitenlandse burgerschool die onderscheiden is met de orde bij decreet ondertekend door Vincent Auriol, President van de Republiek, te Parijs op 27 april 1950 (J.O. van 27 april 1950), Tunesië was toen een geassocieerde staat van de Franse Unie.

De prefectuur van de Parijse politie werd op 12 oktober 1944 door generaal de Gaulle onderscheiden met het Legioen van Eer, na de opstand van een klein aantal van haar agenten op 19 augustus 1944 in de kazerne van de Cité. Dit is de reden waarom de officieren in ere-uniform op ceremoniële dagen het rode koord op hun linkerschouder dragen.

Het dorp Ascq kreeg in 1952 het Legioen van Eer toegekend ter nagedachtenis van het bloedbad van Ascq.

Militaire eenheden

De vlaggenstok of standaard van de volgende eenheden of formaties is versierd met het Kruis van het Legioen van Eer:

Onderwijsinstellingen van het Legioen van Eer

Museum van het Legioen van Eer

Een ordonnantie van Lodewijk XVIII van 8 oktober 1814, waarin een bepaling uit 1750 voor de Orde van Saint-Louis werd overgenomen en die reeds bij decreten van 1 maart 1808 en 3 maart 1810 voor het Legioen van Eer was herwerkt, bepaalde dat “wanneer grootvader, zoon en kleinzoon achtereenvolgens lid van het Legioen van Eer zijn geweest en na het bewijs van een netto-inkomen van drieduizend frank het ridderschapspatent hebben verkregen, de kleinzoon van rechtswege van adel zal zijn en zijn adeldom aan al zijn nakomelingen zal doorgeven”.

Deze bepalingen werden voor het laatst toegepast bij decreet van 25 september 1874, vóór de aanneming van het Waalse amendement, en de President van de Republiek besloot dan ook in de Ministerraad van 10 mei 1875 “dat er, bij de stand van ons constitutioneel recht, reden is om de verzoeken tot verhoging of verlening van Franse titels terzijde te stellen”. Meer recent heeft de Groot-Kanselarij van het Legioen van Eer verklaard dat “elke andere interpretatie slechts onverenigbaar zou kunnen zijn met de Grondwet, waarbij in het bijzonder wordt opgemerkt dat de preambule en artikel 2 van de huidige opperste wet van de Republiek, zelfs in bepaalde gevallen en onder bepaalde voorwaarden, verhinderen dat geboorte alleen in Frankrijk titels of bijzondere eerbewijzen verleent.

Er is slechts één geval bekend van een erfelijke ridder die zowel onder de keizerlijke decreten van 1808 en 1810 als onder de ordonnantie van 1814 viel (Flüry, decreet van 25 september 1874), maar verscheidene gevallen van erfelijke ridders die slechts onder één van beide bepalingen vielen (Vésin, decreet van 25 september 1874…)

Bij de publicatie van het Staatsblad maken sommigen bezwaar tegen hun benoeming tot het Legioen van Eer. In dat geval kiezen zij ervoor het insigne niet te ontvangen (zie de rubriek “Opneming in de Orde”) en worden zij dus geen lid van het Legioen van Eer.

Verwijdering van de versiering

De tuchtprocedure tegen legionairs die zich schuldig hebben gemaakt aan daden die in strijd zijn met de eerbaarheid, kan leiden tot drie straffen: een berisping (censuur genoemd), schorsing (variërend in duur van 1 tot 10 jaar) en definitieve uitsluiting uit de orde. Uitsluiting uit de orde kan de ultieme sanctie zijn in geval van aantasting van de eer of de waardigheid, na een tuchtprocedure waarin de betrokkene zich moet verdedigen. Deze uitsluiting, die gelijk staat met de intrekking van de onderscheiding, is in theorie automatisch in geval van veroordeling wegens een misdrijf of een gevangenisstraf van een jaar of meer. Dit was het geval met Maurice Papon die, hoewel hij van deze onderscheiding was ontdaan, er toch op stond om ermee begraven te worden. Politieagent Jean-Claude Labourdette werd eveneens uitgesloten van het Legioen van Eer na zijn veroordeling in 1994 wegens wapensmokkel in Libanon. Bij beschikking van 17 mei 2019 is Claude Guéant uitgesloten van de orde van het Legioen van Eer met ingang van 16 januari 2019, de datum van zijn definitieve veroordeling tot een jaar gevangenisstraf. Bij beschikking van 26 juni 2021 is Isabelle Balkany van de maatregel uitgesloten vanaf 4 maart 2020, de datum van haar definitieve veroordeling tot drie jaar gevangenisstraf en tien jaar onverkiesbaarheid wegens belastingfraude, uitgesproken door het Hof van Beroep te Parijs.

Voor buitenlandse ontvangers, die alleen gedecoreerd worden en geen lid zijn van de orde, is de enige mogelijke sanctie de intrekking van de onderscheiding. Deze intrekking werd in 2010 uitgesproken tegen de voormalige Panamese dictator Manuel Noriega, die werd veroordeeld voor het witwassen van geld, de modeontwerper John Galliano in 2012, na zijn veroordeling in 2011 voor racistische en antisemitische beledigingen, en de wielrenner Lance Armstrong in 2014, die had toegegeven doping te hebben gebruikt, een “gedrag dat in strijd is met de eer”. In oktober 2017 werd de procedure gestart om de onderscheiding van producent Harvey Weinstein in te trekken wegens “schending van de eerbaarheid”. In april 2018 heeft de Franse regering de procedure ingeleid om het aan Bashar al-Assad toegekende Grootkruis in te trekken na de chemische aanvallen in het rebellengebied van Ghouta. Bashar al-Assad anticipeerde op dit besluit door zijn onderscheiding terug te geven via de Roemeense ambassade in Damascus.

Benoemingen zwaar bekritiseerd

De verheffing van de Saoedi-Arabische kroonprins Mohammed bin Nayef Al Saud tot grootofficier door François Hollande heeft in het eerste kwartaal van 2016 talrijke reacties in de media uitgelokt, omdat de prins ervan werd beschuldigd aan het hoofd te staan van een land waar onthoofding met de sabel nog steeds een gangbare praktijk is en waarvan de goede trouw inzake de strijd tegen het terrorisme sterk in twijfel wordt getrokken. Deze reacties in de media waren nog intenser na de moord op Jamal Khashoggi.

Op maandag 7 december 2020 verheft president Macron de dictator Abdel Fattah al-Sissi tot de waardigheid van “Grootkruis van het Legioen van Eer” in aanwezigheid van de Egyptische media zonder dat er Franse media bij aanwezig zijn. In de daaropvolgende dagen heeft de Italiaanse schrijver en journalist Corrado Augias zijn Legioen van Eer teruggegeven om te protesteren tegen de toekenning van de onderscheiding aan een staatshoofd dat medeplichtig was aan gruwelijke misdaden, zoals de ontvoering, foltering en moord door zijn inlichtingendienst op de Italiaanse student Giulio Regeni. Andere Italianen, Sergio Cofferati, voormalig burgemeester van Bologna, de econome Giovanna Melandri en de journaliste en schrijfster Luciana Castellina kondigden aan dat ook zij hun Legioen van Eer zouden teruggeven.

In 1887 werd de Derde Republiek opgeschrikt door een politiek-financieel schandaal dat bekend stond als de affaire van de onderscheidingen en waarbij sprake was van frauduleuze handel in het Legioen van Eer. President Jules Grévy (een gematigde republikein) moest zijn ambt neerleggen omdat zijn schoonzoon, Daniel Wilson, bij de handel betrokken was.

In 1926 kwam een tweede handel in decoraties aan het licht, ditmaal waarbij Marcel Ruotte, adjunct-hoofd van het ministerie van Handel, betrokken was.

Bibliografie

Jean Lebrun die Olivier Ihl uitnodigt, “La légion d”honneur”, op franceinter.fr, 2 januari 2018 (geraadpleegd op 25 juli 2018).

Externe links

Bronnen

  1. Ordre national de la Légion d”honneur
  2. Legioen van Eer
Ads Blocker Image Powered by Code Help Pro

Ads Blocker Detected!!!

We have detected that you are using extensions to block ads. Please support us by disabling these ads blocker.