Σοφοκλής

Σύνοψη

Ο Σοφοκλής (αρχαία ελληνικά Σοφοκλῆς-Σοφοκλής – γεν. περίπου 496 π.Χ. – πεθ. 406 π.Χ.) ήταν Έλληνας τραγικός ποιητής. Μαζί με τον Αισχύλο και τον Ευριπίδη έθεσε τα θεμέλια της κλασικής ελληνικής τραγωδίας. Προχώρησε σε σημαντικές καινοτομίες στη θεατρική τεχνική: εγκατέλειψε τη σύνδεση της τριλογίας δημιουργώντας ανεξάρτητα έργα, αύξησε τον αριθμό των χορικών (αρχαίος στίχος) από 12 σε 15, εισήγαγε τον τρίτο ηθοποιό, ανέπτυξε τον διάλογο και έδωσε σημασία στο σκηνικό και τα κοστούμια. Το έργο του μεγάλου τραγικού ποιητή, διαδόχου του Αισχύλου, περιλαμβάνει πάνω από 120 έργα (σύμφωνα με διάφορες πηγές και απόψεις, ο αριθμός των έργων είναι 123, 130, 133, ακόμη και 140), από τα οποία μόνο επτά σώζονται στο σύνολό τους.

Ο συγγραφέας γεννήθηκε το 496 π.Χ. στον Κολωνό, προάστιο της Αθήνας, σε πλούσια οικογένεια, γιος του Σοφίλλου, ενός πλούσιου οπλουργού. Ο Σοφοκλής επωφελήθηκε από την εκπαίδευση των νέων της εποχής του, μαθαίνοντας μουσική θεωρία και πρακτική (δάσκαλός του ήταν ο Λάμπρος, ένας από τους διασημότερους δασκάλους της αρχαιότητας, από τον οποίο έμαθε την τέχνη της χρήσης μουσικών οργάνων, ιδίως της κιθάρας), χορό και σωματική άσκηση (ιππασία, οδήγηση άρματος), και πιθανώς κάποιες επιστημονικές γνώσεις.

Εφηβεία, νεολαία και ενηλικίωση

Σε ηλικία 16 ετών, εκλέχθηκε από τους συμπατριώτες του ως αρχηγός των νέων που ήταν υπεύθυνοι για τον εορτασμό της ένδοξης επετείου της Σαλαμίνας με τραγούδια και παιχνίδια. Η ομορφιά του, εκτός από τα ταλέντα του, συνέβαλε στο να κερδίσει αυτή την τιμή. Ωστόσο, δεν είχε ηχηρή φωνή και έτσι αργότερα απαλλάχθηκε από την τήρηση του εθίμου, το οποίο απαιτούσε από τον δραματικό ποιητή να παίζει στα δικά του έργα. Εμφανίστηκε μόνο μία φορά στη σκηνή, ως Ταμίρης ο τυφλός.

Ο Σοφοκλής έδειξε από τα νεανικά του χρόνια έντονο πάθος για τη λογοτεχνία, αναζητώντας με ζήλο στα ομηρικά έργα, στις τραγωδίες του Αισχύλου και στη λαογραφία απαντήσεις στα πολλά προβλήματα της εποχής του. Η τραγωδία του άρεσε πάρα πολύ και ήδη από παιδί συμμετείχε στη χορωδία που υποστήριζε τις θεατρικές παραστάσεις των έργων των προγόνων του. Το 468 π.Χ. έλαβε μέρος σε διαγωνισμό στην Αθήνα και κέρδισε για πρώτη φορά το πρώτο βραβείο, κερδίζοντας το εκλεπτυσμένο κοινό της πόλης. Στα 60 χρόνια της δημιουργίας του, οι πολίτες χειροκρότησαν τη νίκη του σε δραματικούς αγώνες άλλες 23 φορές, χωρίς ποτέ να έχουν την ευκαιρία να δείξουν τη συμπάθειά τους για κάποια ήττα, την πικρή γεύση της οποίας ο Σοφοκλής δεν ένιωσε ποτέ.

Λαϊκός ιερέας της λατρείας μιας τοπικής θεότητας, ο Σοφοκλής ίδρυσε επίσης λογοτεχνικό σύλλογο και ήταν στενός φίλος επιφανών ανθρώπων όπως ο Ίων της Χίου, ο Ηρόδοτος, ο Αρχέλαος. Πολιτισμένος, καλομαθημένος και πνευματώδης, ο Σοφοκλής αγαπήθηκε από τους συγχρόνους του, οι οποίοι είδαν στο πρόσωπό του την ενσάρκωση της ισορροπίας και της γαλήνης. Του έδωσαν το παρατσούκλι “Η Μέλισσα” για τη “γλυκιά” ευγλωττία του και του έκαναν το πιο κολακευτικό κομπλιμέντο που θα μπορούσε να φιλοδοξεί ένας ποιητής ή παραμυθάς – τον παρομοίασαν με τον τραγικό Όμηρο.

Τέλος της ζωής

Ο Σοφοκλής πέθανε το 406 π.Χ., λίγους μόνο μήνες μετά τον νεότερο σύγχρονό του Ευριπίδη. Κηδεύτηκε στον Κολωνό, στην πατρίδα του, στην οποία απέδωσε έπαινο και δόξα με το τελευταίο του έργο, τον “Οιδίποδα στον Κολωνό”. Δύο χρόνια μετά το θάνατό του, η Αθήνα ηττήθηκε από τη Σπάρτη, γεγονός που σηματοδότησε το τέλος περίπου εκατό ετών πολιτιστικής υπεροχής της Αθήνας. Στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής της Αθήνας, ο Σοφοκλής ήταν αυτοκρατορικός ταμίας και διπλωμάτης και εξελέγη δύο φορές στρατηγός.

Ακόμη και μετά το θάνατό του, ο μεγάλος συγγραφέας συνέχισε να κυριαρχεί στην ελληνική σκηνή, με τις παραστάσεις των έργων του να γνωρίζουν μεγάλη επιτυχία. Με πρωτοβουλία του Λυκούργου, 40 χρόνια μετά το θάνατο του Σοφοκλή, του ανεγέρθηκε χάλκινο άγαλμα και το όνομά του εντάχθηκε στις τάξεις των ηρώων, μαζί με τον Όμηρο, τον Αισχύλο και άλλους.

Ο Σοφοκλής και η πολιτική του σταδιοδρομία

Ως πολιτικός, ωστόσο, ο Σοφοκλής δεν έδειξε την ικανότητα, αν και κατείχε θέσεις στο κράτος υπό τον Περικλή . Απέτυχε να προσαρμοστεί σε όλες τις περιπλοκές της αθηναϊκής πολιτικής ζωής και να βρει μια σταθερή θέση για τον εαυτό του στην εξελισσόμενη σύγκρουση μεταξύ της δουλοκτητικής δημοκρατίας και των συντηρητικών αριστοκρατικών ομάδων. Στα νιάτα του ο Σοφοκλής έτεινε προς το δεύτερο, συμπαθώντας την αντιδραστική ομάδα του Κίμωνα, και στη συνέχεια ασπάστηκε την πολιτική του Περικλή. Προς το τέλος της ζωής του ο Σοφοκλής ταλαντεύτηκε και πάλι, συμμετέχοντας μάλιστα σε μια συνωμοσία (το 411 π.Χ.) για την ανατροπή του δημοκρατικού πολιτεύματος στην Αθήνα.

Η ασυνέπεια της πολιτικής στάσης του Σοφοκλή αντικατοπτρίζεται σε μεγάλο βαθμό στα έργα του, μέσα από μια σειρά δισταγμών και συμβιβασμών που επιδεικνύει όταν αποφασίζει την ετυμηγορία του για την πάλη μεταξύ των παλαιών και των νέων ηθικών ή πολιτικών κανόνων που απαιτούν η δημοκρατική ζωή και οι θεσμοί της. Αλλά όλα αυτά εξηγούνται επειδή η ίδια η δημοκρατική δουλοκτητική κυβέρνηση περιέχει αντιφάσεις, είναι συχνά αναποφάσιστη και αμφιταλαντευόμενη, κλονίζεται από εσωτερικούς αγώνες και συγκρούσεις διχαστικών συμφερόντων.

Το 413 π.Χ., όταν ήταν ογδόντα ετών, ο Σοφοκλής έγινε ειδικός επίτροπος για τη διερεύνηση της αθηναϊκής στρατιωτικής καταστροφής στη Σικελία.

Τον 5ο αιώνα π.Χ., κατά την εποχή των τριών μεγάλων τραγικών της ελληνικής αρχαιότητας – του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη – η Ελλάδα γνώρισε μια περίοδο ανάπτυξης και ακμής στη γεωργία, τη βιοτεχνία, τη ναυσιπλοΐα, το εμπόριο κ.λπ.

Η ακμάζουσα κοινωνική και πολιτιστική ζωή της Αθήνας την κατέστησε ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά, πολιτικά και πολιτιστικά κέντρα. Έτσι, ένα μέρος των πολιτών, που είχε κλίση προς τη σκέψη και την τέχνη, μπορούσε να αφοσιωθεί στη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία, τη γλυπτική κ.λπ.

Οι άρχοντες της αθηναϊκής δημοκρατίας, θέλοντας να δώσουν φήμη στην πόλη τους, ενθάρρυναν την ανάπτυξη του τραγικού θεάτρου, ενός θεάτρου με σαφή εκπαιδευτικό ρόλο.

Τις παραστάσεις, που γίνονταν σε εξωτερικούς χώρους, παρακολουθούσαν δεκάδες χιλιάδες θεατές που κάθονταν στα σκαλοπάτια ενός τεράστιου αμφιθεάτρου. Περιοδικά, η ακρόπολη διοργάνωνε διαγωνισμούς για την απονομή βραβείων για τα καλύτερα δραματικά έργα, και οι νικητές συγγραφείς τιμούνταν με μεγάλη λαμπρότητα από τον πληθυσμό και γιορτάζονταν ως ήρωες. Οι τρεις μεγάλοι τραγικοί του 5ου αιώνα π.Χ. ήταν συχνά νικητές σε αυτούς τους αγώνες. Ο Αισχύλος κέρδισε το πρώτο βραβείο 13 φορές, ο Σοφοκλής (το έργο του οποίου αντικατοπτρίζει το απόγειο της δουλοκτητικής δημοκρατίας) περισσότερες από 20 φορές και ο Ευριπίδης τέσσερις φορές.

Οι πολίτες της Αθήνας – που τον τίμησαν με σημαντικά πολιτικά και στρατιωτικά αξιώματα, τίμησαν τον Σοφοκλή ιδιαίτερα για την υψηλή του ιδιότητα του πολίτη. Οι αναμνήσεις της τυραννίας παρέμεναν ακόμα στο μυαλό των ανθρώπων όταν ο Σοφοκλής καταδίκασε την τυραννία που προσωποποιείται στη μορφή του Κρέοντα στην Αντιγόνη. Ταυτόχρονα, ο ποιητής προειδοποιούσε τους συμπολίτες του να μην αφήσουν τους εαυτούς τους να παρασυρθούν στο χάος της αναρχίας από τους δημαγωγούς. Στη συνέχεια ο Σοφοκλής κατήγγειλε την απληστία για πλούτο και τη διεφθαρμένη δύναμη του χρήματος:

Ο Σοφοκλής αντικατέστησε τις συνδεδεμένες τριλογίες του Αισχύλου με ξεχωριστά έργα με διαφορετικά θέματα, καθιερώνοντας τον κανόνα, που υιοθετήθηκε αργότερα στο δυτικό θέατρο, της μετατόπισης της έμφασης στην ένταση και την ενότητα της δραματικής δράσης.

Ενώ ο Αισχύλος πιστώνεται με την ανακάλυψη των ποιητικών και συναισθηματικών πόρων της τραγωδίας, η φινέτσα και η τεχνική μαεστρία του Σοφοκλή αποτελούν τα πρότυπα με βάση τα οποία κρίνεται αυτή η λογοτεχνική μορφή από τον 5ο αιώνα π.Χ.

Αν ο Περικλής ανέβασε τη δουλοκτητική δημοκρατία στα υψηλότερα πολιτικά και στρατιωτικά της ύψη, το έργο του Σοφοκλή είναι ο λογοτεχνικός καθρέφτης αυτής της κορύφωσης, ενσωματώνοντας πιστά τις πολιτικές, ηθικές, νομικές, θρησκευτικές κ.λπ. επιδιώξεις της δουλοκτητικής δημοκρατίας. Ως φόρο τιμής στη σημασία του έργου του Σοφοκλή, οι πολίτες της Αθήνας τον εξέλεξαν στρατηγό (στρατιωτικό ηγέτη), με την ιδιότητα αυτή έλαβε μέρος σε εκστρατεία εναντίον του νησιού της Λήμνου.

Κατά τη δημιουργία των τραγωδιών του, ο Σοφοκλής αντλεί από τις ίδιες πηγές με τον Αισχύλο- όπως και ο προκάτοχός του, αντλεί από γνωστούς θρύλους και μυθολογικούς ήρωες, τα θέματα ορισμένων τραγωδιών του είναι παρόμοια με εκείνα των έργων του Αισχύλου, ή απλώς συνεχίζει το θέμα των έργων του Αισχύλου (για παράδειγμα, στην Αντιγόνη, ο Σοφοκλής ξεκινά από την τελευταία στιγμή της τραγωδίας Οι Επτά κατά Θήβας).

Στη δημιουργία του Σοφοκλή, μια στιγμή μεγάλης σημασίας είναι η τραγωδία “Οιδίπους ο βασιλιάς”, που ανέβηκε για πρώτη φορά το 429 π.Χ..

Η μοίρα του Οιδίποδα και του έθνους του παρουσιάζεται στις τραγωδίες “Οιδίπους ο βασιλιάς”, “Οιδίπους στον Κολωνό” και “Αντιγόνη”, οι οποίες μαζί αποτελούν μια ενότητα.

Τα θέματα των τραγωδιών του Σοφοκλή είναι αυτοτελή- εντός της τριλογίας, κάθε έργο έχει το δικό του θέμα, ενώ στον Αισχύλο το θέμα διατρέχει όλη την τριλογία. Αυτή η καινοτομία που εισήγαγε ο Σοφοκλής στο δράμα του επέτρεψε να παρουσιάσει τις ιδιαιτερότητες των ανθρώπινων χαρακτήρων και τις πολύπλοκες καταστάσεις στις οποίες ζουν οι ήρωές του με πιο ποικίλο τρόπο.

Η δραματική επεξεργασία της τραγικής μοίρας του θρυλικού Οιδίποδα από τον Σοφοκλή επηρέασε τη δραματουργία σε ολόκληρο τον κόσμο και παραμένει μόνιμο κομμάτι της δραματικής σκηνής μέχρι σήμερα.

Ενώ ο Αισχύλος αναζητούσε κυρίως τη στιγμή της εκπλήρωσης της κληρονομικής κατάρας στη μορφή του Οιδίποδα, ο Σοφοκλής εστιάζει στην ατομική μοίρα του ήρωα- τα βάσανα του Οιδίποδα είναι, σε μεγάλο βαθμό, αποτέλεσμα των δικών του πράξεων, της στάσης που επιλέγει οικειοθελώς. Στο έργο του Σοφοκλή, η αδυσώπητη μοίρα που οι θεοί έχουν αποφασίσει για τον δυστυχισμένο Οιδίποδα είναι λιγότερο αποφασιστική από ό,τι στον Αισχύλο, και ο συγγραφέας αποκαλύπτει με μεγαλύτερη σαφήνεια την ασταθή φύση της ευτυχίας ή της δυστυχίας του ανθρώπου. Ο Οιδίπους – σύμφωνα με το μύθο – ζει πολλά χρόνια ευτυχισμένης βασιλείας στην πόλη των Θηβών, με σύζυγο τη μητέρα του Ιοκάστη. Η τραγική κατάληξη έρχεται μόνο όταν, με δική του πρωτοβουλία, αναζητά με προθυμία την αλήθεια για τη ζωή του και επιλέγει έτσι ο ίδιος το μονοπάτι που θα τον οδηγήσει σε μια ολόκληρη σειρά από δυστυχίες.

Σε μια τραγωδία που έγραψε προς το τέλος της ζωής του, τον “Οιδίποδα εν Κολωνώ”, ο Σοφοκλής εξυμνεί τον θάνατο του ήρωα. Γέρος και τυφλός, ο Οιδίποδας έρχεται στην Αθήνα, εγκαθίσταται στον Κολωνό, τη γενέτειρα του συγγραφέα, και πεθαίνει σε πλήρη συμφιλίωση με τους θεούς, γινόμενος φύλακας της πόλης όπου βρήκε θερμή φιλοξενία. Δεν μπορεί κανείς να μην παρατηρήσει σε αυτό το κλείσιμο της τραγωδίας του Οιδίποδα έναν φόρο τιμής που αποτίει ο Σοφοκλής στην πόλη του, στους φιλόξενους κατοίκους της και, γενικότερα, στο πνεύμα τάξης και δικαιοσύνης που επικρατούσε σε αυτή τη δημοκρατική πολιτεία, σε αντίθεση με τους σκληρούς και άκαμπτους κανόνες της αριστοκρατικής Σπάρτης με την οποία είχε συγκρουστεί στον Πελοποννησιακό Πόλεμο.

Ο αρχαίος μύθος του Οιδίποδα δεν τελειώνει με τον θάνατό του, αλλά απασχολεί τους άμεσους απογόνους του άτυχου θρυλικού βασιλιά. Στους Επτά κατά Θήβας, ο Αισχύλος περιγράφει τη μοίρα των δύο γιων του Οιδίποδα, του Πολυνείκη και του Ετεοκλή- ο Σοφοκλής συνεχίζει την ιστορία του έθνους που καταδιώκεται από την κατάρα των θεών- τοποθετώντας στο επίκεντρο της δράσης την εικόνα της κόρης του Οιδίποδα, Αντιγόνης. Έτσι γεννήθηκε η ομώνυμη τραγωδία, που πρωτοπαρουσιάστηκε γύρω στο 442 π.Χ.

Φυσικά, το έργο του Σοφοκλή έχει μυθικές επιρροές, σύμφωνα με το πνεύμα που επικρατούσε στην εποχή του, αλλά ταυτόχρονα καταδικάζει τον δεσποτισμό. Ο Κρέοντας (στην “Αντιγόνη”), με τη στενοκεφαλιά του και τις αυθαίρετες ενέργειές του, αγνοεί τη θεία δικαιοσύνη που έχει γίνει παραδοσιακή στην πόλη και θα τιμωρηθεί. Ο Σοφοκλής δείχνει ότι ο άνθρωπος, όπως και η Αντιγόνη, για να μην κάνει λάθη, πρέπει να σέβεται τα παραδοσιακά έθιμα, να προσαρμόζει τις πράξεις και τις ενέργειές του στους κανόνες που έχουν καθιερωθεί στη ζωή της κοινότητας. Όποιος αντιστέκεται θα ηττηθεί, όπως ηττήθηκε ο Κρέων. Παρατηρούμε λοιπόν την ειδική σημείωση για τις τραγωδίες του Σοφοκλή – η μοίρα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις πράξεις (συνειδητές ή ασυνείδητες) του κάθε ανθρώπου.

Στις τραγωδίες του Σοφοκλή, η τραγική κατάληξη της ζωής των ηρώων οφείλεται κυρίως στα λάθη τους, στις παρανομίες τους. Αν στην Αντιγόνη έχουμε τυπικές περιπτώσεις αφύσικης συμπεριφοράς που υιοθετείται με καλές προθέσεις (οι οποίες τις οδηγούν σε μοιραίο τέλος.

Το θέμα της αυτοκτονίας ως αποτέλεσμα σοβαρών λαθών, που διαπράττονται εν αγνοία τους, επαναλαμβάνεται και στην τραγωδία “Αίαντας”, που δημιούργησε ο Σοφοκλής στα νιάτα του.

Στην τραγωδία “Φιλοκτήτης”, που γράφτηκε προς το τέλος της ζωής του (τονίζει τη μεγάλη σημασία της έμφυτης καλοσύνης, ικανής να ξεπεράσει τις προσωρινές αδυναμίες και τους ανάξιους πειρασμούς που μαστίζουν τους ανθρώπους.

Οι ήρωες του Σοφοκλή ζουν μια έντονη ατομική ζωή, συγκεντρώνουν στις πράξεις που αναλαμβάνουν υψηλές πνευματικές ιδιότητες. Δείχνουν αποφασιστικότητα και συνέπεια στην πλήρη επίλυση των καταστάσεων στις οποίες εμπλέκονται. Ο Σοφοκλής αποκάλυψε τις ιδιαιτερότητες της ανθρώπινης φύσης με μεγάλη καλλιτεχνική μαεστρία και τέλεια δραματική τεχνική.

Οιδίπους ο βασιλιάς

Η τραγωδία “Οιδίπους ο Βασιλιάς” (αρχαία ελληνικά: Οἰδίπους τύραννος) ξεκινά με την πόλη της Θήβας, η οποία αντιμετωπίζει ένα μαρτύριο: φυτά, ζώα και γυναίκες ήταν άγονα και η πανούκλα έπαιρνε αμέτρητα θύματα. Οι Θηβαίοι έρχονται να ζητήσουν βοήθεια από τον Οιδίποδα, βασιλιά της Θήβας, ο οποίος τους έσωσε και από τη Σφίγγα απαντώντας σωστά στο αίνιγμά του. Ο Κρέοντας, ο αδελφός της γυναίκας του Οιδίποδα, στέλνεται στο μαντείο για να μάθει γιατί έπληξε τη Θήβα αυτή η συμφορά. Ο χρησμός αιτιολογεί ότι ο θάνατος του Λάιου, του προκατόχου του Οιδίποδα, δεν έχει εξιλεωθεί. Προκειμένου να μάθει ποιος σκότωσε τον Λάιο, ο Οιδίποδας απαιτεί να τον ανακρίνει ο Τειρεσίας, ο γέρος τυφλός προφήτης. Ο Τειρεσίας λέει στον Οιδίποδα ότι είναι ο δολοφόνος του Λαΐου. Πιστεύοντας ότι ο Τειρεσίας και ο Κρέοντας έχουν συνωμοτήσει εναντίον του, ο Οιδίποδας διαφωνεί μαζί τους. Η Ιοκάστη, η γυναίκα του Οιδίποδα, εμφανίζεται και του λέει ότι δεν μπορούσε να έχει σκοτώσει τον Λάιο, επειδή ο χρησμός είχε προβλέψει ότι θα πέθαινε από το χέρι του γιου του. Ο “Οιδίπους ο βασιλιάς” θεωρήθηκε από τους συγχρόνους του και τον Αριστοτέλη ως η τελειότερη τραγωδία της αρχαιότητας. Το θέμα της τραγωδίας είναι γνωστό, καθώς ακόμη και σήμερα ο “Οιδίπους ο Βασιλιάς” είναι η τραγωδία με τις περισσότερες παραστάσεις σε όλο το ελληνικό θέατρο. Στο τέλος, για να εξιλεωθεί για το τρομερό του έγκλημα, ο Οιδίποδας τιμωρεί τον εαυτό του βγάζοντας τα μάτια του και στη συνέχεια, τυφλός και δυστυχισμένος, εγκαταλείπει τη Θήβα αφού αποχαιρετήσει τις κόρες του:

Ο Οιδίπους στους εποίκους

Η δεύτερη τραγωδία της τριλογίας του Σοφοκλή είναι ο “Οιδίπους εν Κολωνώ” (αρχαία ελληνικά: Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ). Γέρος και τυφλός, ο Οιδίπους φτάνει στην Κολωνό, με επικεφαλής την κόρη του Αντιγόνη. Βρίσκονται σε ένα αγιασμένο άλσος και τους ζητείται να εγκαταλείψουν τον Κολωνό. Αλλά ο Οιδίπους ξέρει ότι θα πεθάνει εδώ και ζητά να δει τον Θησέα, τον βασιλιά της Αθήνας. Οι πρεσβύτεροι της Κολωνού, οι οποίοι έρχονται μπροστά στον Οιδίποδα, πληροφορούνται την καταραμένη καταγωγή του και επιθυμούν να εξορίσουν τον Οιδίποδα. Η Αντιγόνη τους ικετεύει να τους αφήσουν να μείνουν.

Εμφανίζεται η Ισμήνα, η μικρότερη κόρη του Οιδίποδα, η οποία διηγείται ότι τα αδέλφια τους, ο Ετεοκλής και η Πολυνίκη, μάχονται για το θρόνο. Η Πολυνίκη εκδιώχθηκε από το θρόνο και τη χώρα από τον Ετεοκλή. Η Πολυνίκη πήγε στο Άργος για να ζητήσει συμμάχους για έναν πόλεμο εναντίον της Θήβας. Στη συνέχεια, η Ισμήνα λέει ότι ο Κρέοντας θα φτάσει για να υποτάξει τον Οιδίποδα στη δύναμη των Θηβαίων. Ο Οιδίποδας τρέφει αισθήματα μίσους προς τον Κρέοντα και τους γιους του που δεν τον υποστήριξαν όταν εκδιώχθηκε από τη Θήβα.

Ο Θησέας εμφανίζεται και παραχωρεί στον Οιδίποδα στέγη στη χώρα του. Ο Κρέοντας προσπαθεί να πείσει τον Οιδίποδα να επιστρέψει στη Θήβα, γνωρίζοντας ότι σε έναν πιθανό πόλεμο μεταξύ Θήβας και Αθήνας, η πλευρά που θα έχει στην κατοχή της το σώμα του Οιδίποδα θα κερδίσει. Όμως ο Κρέων υπενθυμίζει στον Οιδίποδα ότι δεν μπορεί να ταφεί μέσα στην πόλη, αλλά μόνο έξω από αυτήν. Ο Οιδίπους αρνείται τον Κρέοντα. Απαγάγει την Ισμήνα, αλλά απελευθερώνεται από τους άνδρες του Θησέα. Η Πολυνίκη εμφανίζεται και ζητά την ευλογία του για τη νίκη στη μάχη κατά της Θήβας. Ο Οιδίποδας τον αρνείται και αυτόν, γνωρίζοντας ότι ο Πολυνείκης δεν θα κατακτήσει ποτέ τη Θήβα και ότι τα αδέλφια θα αλληλοσκοτωθούν στη μάχη.

Ο Οιδίποδας οδηγεί τον Θησέα στον τόπο του θανάτου του, έναν τόπο που ο Θησέας πρέπει να κρατήσει μυστικό, γιατί μόνο έτσι μπορεί ο Οιδίποδας να προστατεύσει την Αθήνα. Ο Οιδίποδας δεν πέθανε με φυσικό θάνατο- ένας θεός τον πήρε μακριά ή η γη άνοιξε για να τον δεχτεί και να τον απαλλάξει από όλα τα βάσανα. Ο Θησέας υπόσχεται στην Αντιγόνη και την Ισμήνη ότι θα είναι μαζί τους για πάντα, και οι δύο αδελφές επιστρέφουν στη Θήβα για να αποτρέψουν το θάνατο των αδελφών τους.

Antigona

Η τελευταία τραγωδία αυτής της τριλογίας είναι η “Αντιγόνη” (αρχαία ελληνικά: Ἀντιγόνη), η οποία αρχίζει το πρωί μετά τη μάχη για τη Θήβα. Τα στρατεύματα του Άργους έχουν διαφύγει μετά την ήττα τους. Ο Πολυνείκης και ο Ετεοκλής αλληλοσκοτώθηκαν στη μάχη. Η Αντιγόνη μαθαίνει ότι ο Κρέοντας, ο οποίος κυβερνά πλέον τη Θήβα, απαγόρευσε την ταφή της Πολυνίκης.

Όπως και ο “Οιδίπους ο βασιλιάς”, η τραγωδία “Αντιγόνη” είναι ένα από τα πολυτιμότερα λογοτεχνικά δημιουργήματα της αρχαιότητας. Η Αντιγόνη, η ατρόμητη κόρη του Οιδίποδα, γίνεται μάρτυρας της καταστροφής που προκαλείται από τον καυγά μεταξύ των αδελφών της, του Ετεοκλή και της Πολυνίκης. Και οι δύο έχουν πέσει στη μάχη και ο θρόνος της Θήβας έχει καταληφθεί από τον Κρέοντα. Ο βασιλιάς διατάζει να γίνει με λαμπρότητα και τελετές η κηδεία του Ετεοκλή, του υπερασπιστή της πόλης. Για τον άλλο γιο του Οιδίποδα, τον Πολυνείκη – ο οποίος έχει έρθει με έναν ξένο στρατό για να κατακτήσει την πόλη – απαγορεύεται ακόμη και μια απλή κηδεία. Απέναντι στη σκληρή βασιλική διαταγή, αντιμέτωπη με την απειλή του θανάτου, η Αντιγόνη, αδελφή των δύο πολεμιστών, ορθώνει το ανάστημά της. Με μεγάλη μυστικότητα, παραδίδει το σώμα της Polinike στη γη, εκπληρώνοντας έτσι τη συνήθη υποχρέωσή της προς τους νεκρούς. Η πράξη της Αντιγόνης ανακαλύπτεται σύντομα από τον Κρέοντα, ο οποίος την καταδικάζει σε θάνατο. Η έντονη συζήτηση μεταξύ του Κρέοντα και της Αντιγόνης αποκαλύπτει μια έντονη σύγκρουση ηθικών αρχών. Η Αντιγόνη, μια εύθραυστη και ευγενική κοπέλα, είναι προικισμένη με έναν τολμηρό χαρακτήρα, ένα θάρρος αντάξιο ενός πολεμιστή. Η δύναμή της να ορθώσει το ανάστημά της απέναντι στο βασιλιά πηγάζει από τη συνειδητοποίηση ότι ενεργεί στο όνομα των αρχαίων, άγραφων νόμων, οι οποίοι συμπυκνώνουν την παραδοσιακή ηθική που είναι βαθιά ριζωμένη στις ελληνικές πόλεις.

Η Αντιγόνη θα χαθεί στη φυλακή, αλλά ο Κρέοντας, που δεν υπάκουσε στη θέληση των θεών, θα λάβει μια σκληρή τιμωρία χάνοντας τον γιο του, τον Αίμονα (αρραβωνιαστικό της Αντιγόνης), και τη γυναίκα του, η οποία αυτοκτονεί ρίχνοντας κατάρες στον αλαζόνα και ανόητο σύζυγό της.

Electra

Μεταξύ 415 και 411 π.Χ. Ο Σοφοκλής έγραψε το αριστούργημα Ηλέκτρα (αρχαία ελληνικά: Ἠλέκτρα), αναδιηγούμενος τον παλιό μύθο όπως τον είχε διηγηθεί ο Αισχύλος στην τραγωδία “Ορέστης”. Ο Σοφοκλής δημιουργεί μια νέα Ηλέκτρα, προικισμένη με ιδιότητες παρόμοιες με το προφίλ της Αντιγόνης: θάρρος, αποφασιστικότητα κ.λπ.

Ο γενναίος στρατιώτης Αίαντας (αρχαία ελληνικά: Αἴας), του οποίου η τιμή ως πολεμιστή είχε αμαυρωθεί από τους συμπατριώτες του, αποφάσισε να πάρει εκδίκηση. Τυφλωμένος από αυτή την επιθυμία, πέφτει, σε μια στιγμή τρέλας, πάνω σε ένα κοπάδι πρόβατα, τα οποία σκίζει σε κομμάτια και σκορπίζει. Συνειδητοποιώντας και ντροπιασμένος για ό,τι έχει κάνει, ρίχνεται στο σπαθί, παραδιδόμενος οικειοθελώς στο θάνατο.

Filoctet

Ο Νεοπτόλεμος, γιος του Αχιλλέα, μετά από παρότρυνση του Οδυσσέα, αποφασίζει να κλέψει το μαγεμένο τόξο του Ηρακλή που κατέχει ο Φιλοκτήτης. Με μια απάτη, ο Νεοπτόλεμος καταφέρνει να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Φιλοκτήτη και ο Φιλοκτήτης, σε μια στιγμή σωματικής αδυναμίας, του εμπιστεύεται το πολυπόθητο τόξο του Οδυσσέα. Αλλά μια απροσδόκητη αλλαγή συμβαίνει στον νεαρό Νεοπτόλεμο: μη μπορώντας να αντέξει άλλο αυτό το ανέντιμο παιχνίδι, επιστρέφει το τόξο και παραχωρεί τη βοήθειά του στον Φιλοκτήτη.

Trahinienele

Στους Θρακιώτες (αρχαία ελληνικά: Tραχίνιαι), η Δειάνηρα, θέλοντας να διατηρήσει την αγάπη του συζύγου της, Ηρακλή, του στέλνει έναν μανδύα βουτηγμένο σε ένα υγρό που υποτίθεται ότι θα ξυπνούσε το πάθος του, χωρίς να γνωρίζει ότι στην πραγματικότητα του στέλνει δηλητήριο που θα τον σκοτώσει με τρομερά βασανιστήρια. Μαθαίνοντας το έγκλημά της, αυτοκτονεί. Όμως η απερίσκεπτη πράξη της γεννιέται από την πιο αγνή αγάπη, καθώς η Ντεϊανίρα είναι ευγενική, ευγενική, ανθρώπινη και θέλει μόνο να ξανακερδίσει την αγάπη του συζύγου της.

Το 1907 ανακαλύφθηκαν στην Αίγυπτο θραύσματα της σάτιρας “Copoii” (Ichneutae). Τα αποσπάσματα αυτά αποτελούν περίπου το μισό έργο, καθιστώντας το το καλύτερα διατηρημένο αρχαίο σατιρικό έργο μετά τον “Κύκλωπα” του Ευριπίδη. Αποσπάσματα της “Γένους” (Επιγόνων) ανακαλύφθηκαν τον Απρίλιο του 2005 από μελετητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Η τραγωδία αυτή αφηγείται την ιστορία της πολιορκίας της Θήβας. Ορισμένες άλλες τραγωδίες του Σοφοκλή έχουν διασωθεί μόνο αποσπασματικά:

Η ελληνική τραγωδία του 5ου αιώνα π.Χ. ήταν το αποκορύφωμα της αρχαίας δραματικής δημιουργίας. Τόσο ως προς τη δομή και το βάθος της σύγκρουσης, όσο και ως προς την τεχνική της αναπαράστασης, παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη για πολλούς αιώνες. Τα έργα του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη άσκησαν ισχυρή έλξη και επιρροή στην ελληνιστική, ρωμαϊκή και αλεξανδρινή δραματική λογοτεχνία και αποτέλεσαν επίσης πηγή έμπνευσης για τους μεγάλους συγγραφείς τραγωδιών της Αναγέννησης και της σύγχρονης εποχής.

Πηγές

  1. Sofocle
  2. Σοφοκλής
  3. ^ RSKD / Iophon[*][[RSKD / Iophon (dictionary entry)|​]]  Verificați valoarea |titlelink= (ajutor)
  4. a b c Castrén, Paavo & Pietilä-Castrén, Leena: ”Sofokles”, Antiikin käsikirja, s. 532–533. Helsinki: Otava, 2000. ISBN 951-1-12387-4.
  5. a b Oksala, Päivö: ”Johdanto”. Teoksessa Sofokles: Antigone; Kuningas Oidipus, s. v–xv. (Antigone, noin 442 eaa.; Oidipus Tyrannos, 429 eaa.) Suomentaneet Elina Vaara ja Otto Manninen. Johdannon kirjoittanut Päivö Oksala. Porvoo Helsinki: WSOY, 1966.
  6. Taplin, Oliver & Woodard, Thomas M.: Sophocles Encyclopedia Britannica. Viitattu 11.6.2017. (englanniksi)
  7. Athenaios: Deipnosofistai IV.184d.
  8. 1 2 Czech National Authority Database
  9. L. C. Sophocles (англ.) // Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911. — Vol. 25. — P. 424—429.
  10. 1 2 3 Archivio Storico Ricordi — 1808.
  11. 1 2 3 Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes (исп.) — 1999.
  12. a b c d e et f Βίος Σοφοκλέους, éd. Westermann in Vitarum Scriptores Graeci Minores, Brunswick, 1845, p. 126-132 lire en ligne. Cet ouvrage se réfère à des écrits perdus de Douris de Samos, Istros, Aristoxène, Néanthe, Satyros et autres.
  13. a b c d e f et g Romilly 1970, p. 82-91.
  14. a b c d et e Romilly 1980, p. 87
  15. a et b Demont & Lebeau, p. 97
  16. Demont et Lebeau, p. 99
Ads Blocker Image Powered by Code Help Pro

Ads Blocker Detected!!!

We have detected that you are using extensions to block ads. Please support us by disabling these ads blocker.