Ανδεγαυική Αυτοκρατορία

Σύνοψη

Η Αυτοκρατορία των Ανδεβίνων (γαλλικά: Empire Plantagenêt) περιγράφει τις κτήσεις των βασιλιάδων της Αγγλίας των Ανδεβίνων, οι οποίοι κατείχαν εδάφη στην Αγγλία και τη Γαλλία κατά τον 12ο και 13ο αιώνα. Οι ηγεμόνες της ήταν ο Ερρίκος Β΄ (κυβέρνησε 1154-1189), ο Ριχάρδος Α΄ (r. 1189-1199) και ο Ιωάννης (r. 1199-1216). Η Αυτοκρατορία των Ανδεγαυών είναι ένα πρώιμο παράδειγμα σύνθετης μοναρχίας.

Οι Ανγκεβίν του Οίκου των Πλανταγενέτων κυβερνούσαν μια περιοχή που κάλυπτε περίπου τη μισή Γαλλία, ολόκληρη την Αγγλία και τμήματα της Ιρλανδίας και της Ουαλίας, ενώ είχαν περαιτέρω επιρροή σε μεγάλο μέρος των υπόλοιπων Βρετανικών Νήσων. Η αυτοκρατορία καθιερώθηκε από τον Ερρίκο Β΄, ως βασιλιάς της Αγγλίας, δούκας της Νορμανδίας, κόμης του Ανζού (από τον οποίο οι Ανζέβοι αντλούν το όνομά τους), καθώς και δούκας της Ακουιτανίας με το δικαίωμα της συζύγου του, καθώς και πολλαπλούς επικουρικούς τίτλους. Παρόλο που ο τίτλος της ανώτατης βαθμίδας τους προερχόταν από το Βασίλειο της Αγγλίας, οι Ανζέβοι είχαν αυλή κυρίως στην ηπειρωτική χώρα, στην Ανζέ του Ανζού και στην Τσινόν της Τουρέν.

Η επιρροή και η δύναμη του Οίκου των Ανζού τους έφερε σε σύγκρουση με τους βασιλείς της Γαλλίας του Οίκου των Καπέ, στους οποίους επίσης όφειλαν φεουδαρχική υποταγή για τις γαλλικές τους κτήσεις, φέρνοντας μια περίοδο αντιπαλότητας μεταξύ των δυναστειών. Παρά την έκταση της κυριαρχίας των Ανδεγαυών, ο γιος του Ερρίκου, Ιωάννης, ηττήθηκε στον αγγλογαλλικό πόλεμο (1213-1214) από τον Φίλιππο Β΄ της Γαλλίας μετά τη μάχη του Μπουβίν. Ο Ιωάννης έχασε τον έλεγχο των περισσότερων ηπειρωτικών κτήσεών του, εκτός από τη Γασκώνη στη νότια Ακουιτανία. Η ήττα αυτή δημιούργησε το σκηνικό για περαιτέρω συγκρούσεις μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας, που οδήγησαν στον Εκατονταετή Πόλεμο.

Ο όρος Αυτοκρατορία των Ανδεγαυών είναι ένας νεολογισμός που ορίζει τα εδάφη του Οίκου των Πλανταγενέτων: του Ερρίκου Β” και των γιων του Ριχάρδου Α” και Ιωάννη. Ένας άλλος γιος, ο Geoffrey, κυβέρνησε τη Βρετάνη και δημιούργησε μια ξεχωριστή γραμμή εκεί. Απ” όσο γνωρίζουν οι ιστορικοί, δεν υπήρχε σύγχρονος όρος για την περιοχή που βρισκόταν υπό τον έλεγχο των Ανγκεβίνων- ωστόσο, χρησιμοποιούνταν περιγραφές όπως “το βασίλειό μας και ό,τι υπόκειται στην κυριαρχία μας, ό,τι κι αν είναι αυτό”. Ο όρος Angevin Empire επινοήθηκε από την Kate Norgate στη δημοσίευσή της του 1887, England under the Angevin Kings. Στη Γαλλία, ο όρος espace Plantagenet (γαλλικά για την “περιοχή των Πλανταγενέτων”) χρησιμοποιείται μερικές φορές για να περιγράψει τα φέουδα που είχαν αποκτήσει οι Πλανταγενέτοι.

Η υιοθέτηση της ετικέτας “Αυτοκρατορία των Ανδεγαυών” σηματοδότησε μια επανεκτίμηση της εποχής, δεδομένου ότι τόσο η αγγλική όσο και η γαλλική επιρροή εξαπλώθηκαν σε όλη την επικράτεια κατά τη διάρκεια του μισού αιώνα που διήρκεσε η ένωση. Ο ίδιος ο όρος Angevin είναι το δημώδες όνομα των κατοίκων της Ανζού και της ιστορικής πρωτεύουσάς της, της Ανζέ- οι Πλανταγενέτες κατάγονταν από τον Geoffrey I, κόμη της Ανζού, εξ ου και ο όρος. Το δαιμόνιο, σύμφωνα με το αγγλικό λεξικό της Οξφόρδης, χρησιμοποιείται από το 1511.

Η χρήση του όρου Αυτοκρατορία έχει προκαλέσει διαμάχη μεταξύ ορισμένων ιστορικών σχετικά με το αν ο όρος είναι ακριβής για την πραγματική κατάσταση των πραγμάτων εκείνη την εποχή. Η περιοχή αποτελούσε μια συλλογή από τα εδάφη που κληρονόμησε και απέκτησε ο Ερρίκος, και έτσι δεν είναι σαφές κατά πόσον αυτές οι κυριαρχίες μοιράζονταν κάποια κοινή ταυτότητα και επομένως θα έπρεπε να χαρακτηρίζονται με τον όρο Αυτοκρατορία. Ορισμένοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο όρος θα έπρεπε να προορίζεται αποκλειστικά για την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, τη μόνη δυτικοευρωπαϊκή πολιτική δομή που ονομαζόταν πράγματι αυτοκρατορία εκείνη την εποχή, αν και ο Αλφόνσος Ζ΄ της Λεόν και της Καστίλης είχε λάβει τον τίτλο “αυτοκράτορας όλης της Ισπανίας” το 1135. Άλλοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η αυτοκρατορία του Ερρίκου Β΄ δεν ήταν ούτε ισχυρή, ούτε συγκεντρωτική, ούτε αρκετά μεγάλη ώστε να μπορεί να αποκαλείται σοβαρά αυτοκρατορία. Επιπλέον, οι Πλανταγενέτες δεν διεκδίκησαν ποτέ κανενός είδους αυτοκρατορικό τίτλο, όπως υπονοεί ο όρος Αυτοκρατορία των Ανδεγαυών. Ωστόσο, ακόμη και αν οι ίδιοι οι Πλανταγενέτες δεν διεκδικούσαν αυτοκρατορικό τίτλο, ορισμένοι χρονογράφοι, που συχνά εργάζονταν για τον ίδιο τον Ερρίκο Β”, χρησιμοποιούσαν τον όρο αυτοκρατορία για να περιγράψουν αυτό το σύνολο εδαφών. Ο ανώτατος τίτλος ήταν ο “βασιλιάς της Αγγλίας”- οι άλλοι τίτλοι των δουκών και των κόμητων διαφόρων περιοχών που κατείχαν στη Γαλλία ήταν εντελώς και εντελώς ανεξάρτητοι από τον βασιλικό τίτλο και δεν υπάγονταν σε κανένα αγγλικό βασιλικό νόμο. Εξαιτίας αυτού, ορισμένοι ιστορικοί, όπως ο W. L. Warren, προτιμούν τον όρο κοινοπολιτεία από τον όρο αυτοκρατορία, τονίζοντας ότι η Αυτοκρατορία των Ανδεγαυών ήταν περισσότερο μια συνάθροιση επτά πλήρως ανεξάρτητων, κυρίαρχων κρατών που ήταν χαλαρά συνδεδεμένα μεταξύ τους, ενωμένα μόνο στο πρόσωπο του βασιλιά της Αγγλίας.

Στη μεγαλύτερη έκτασή της, η Αυτοκρατορία των Ανδεβίνων περιελάμβανε το Βασίλειο της Αγγλίας, τη Λόρδωση της Ιρλανδίας, τα δουκάτα της Νορμανδίας (που περιλάμβανε τα νησιά της Μάγχης), της Γασκώνης και της Ακουιτανίας, καθώς και τις κομητείες Ανζού, Πουατού, Μαιν, Τουρέν, Σεντόνζ, Λα Μαρς, Περιγκόρ, Λιμουζίν, Νάντη και Κουερσί. Ενώ τα δουκάτα και οι κομητείες κατείχαν με διάφορα επίπεδα υποτέλειας στον βασιλιά της Γαλλίας, οι Πλανταγενέτες είχαν διάφορα επίπεδα ελέγχου στα δουκάτα της Βρετάνης και της Κορνουάλης, στα ουαλικά πριγκιπάτα, στην κομητεία της Τουλούζης και στο Βασίλειο της Σκωτίας, αν και οι περιοχές αυτές δεν αποτελούσαν επίσημα τμήματα της αυτοκρατορίας. Η Auvergne ανήκε επίσης στην αυτοκρατορία για ένα μέρος της βασιλείας του Ερρίκου Β” και του Ριχάρδου Α”, υπό την ιδιότητά τους ως δούκες της Ακουιτανίας. Ο Ερρίκος Β΄ και ο Ριχάρδος Α΄ προέβαλαν περαιτέρω διεκδικήσεις επί της κομητείας Berry, οι οποίες όμως δεν εκπληρώθηκαν πλήρως, και η κομητεία χάθηκε εντελώς κατά την ενθρόνιση του Ιωάννη το 1199.

Τα σύνορα της αυτοκρατορίας ήταν ενίοτε γνωστά και επομένως εύκολα σηματοδοτήσιμα, όπως τα αναχώματα που κατασκευάστηκαν μεταξύ της βασιλικής κτηματικής περιφέρειας του βασιλιά της Γαλλίας και του δουκάτου της Νορμανδίας. Σε άλλα σημεία τα σύνορα αυτά δεν ήταν τόσο σαφή, ιδίως τα ανατολικά σύνορα της Ακουιτανίας, όπου συχνά υπήρχε διαφορά μεταξύ των συνόρων που διεκδικούσε ο Ερρίκος Β” και αργότερα ο Ριχάρδος Α” και των συνόρων όπου έληγε η πραγματική τους εξουσία.

Η Σκωτία ήταν ανεξάρτητο βασίλειο, αλλά μετά από μια καταστροφική εκστρατεία με επικεφαλής τον Γουλιέλμο το Λιοντάρι, οι αγγλικές φρουρές εγκαταστάθηκαν στα κάστρα του Εδιμβούργου, του Ρόξμπουργκ, του Τζέντμπουργκ και του Μπέργουικ στη νότια Σκωτία, όπως οριζόταν στη Συνθήκη της Φαλέζ.

Διοίκηση και κυβέρνηση

Η αυτοκρατορία των Ανδεβίνων, αντί να διοικείται απευθείας από τον κυρίαρχο μονάρχη, η εξουσία ανατέθηκε σε ειδικά διορισμένους υπηκόους σε διάφορες περιοχές. Υποστηριζόμενοι από αυτό που ο W. L. Warren αποκάλεσε “αυτορυθμιζόμενη διοικητική μηχανή”, οι υπήκοοι αυτοί είχαν ποικίλες πολιτικές και στρατιωτικές εξουσίες.

Η Αγγλία βρισκόταν υπό τον ισχυρότερο έλεγχο όλων των χωρών της Αυτοκρατορίας των Ανδεγαυών, λόγω της ηλικίας πολλών από τα αξιώματα που κυβερνούσαν τη χώρα και των παραδόσεων και των εθίμων που ίσχυαν. Η Αγγλία χωριζόταν σε κομητείες με σερίφηδες σε κάθε μία από αυτές να επιβάλλουν τον κοινό νόμο. Ένας δικαστής διοριζόταν από τον βασιλιά για να αναπληρώνει την απουσία του όταν αυτός βρισκόταν στην ήπειρο. Καθώς οι βασιλείς της Αγγλίας βρίσκονταν συχνότερα στη Γαλλία παρά στην Αγγλία, χρησιμοποιούσαν τα εντάλματα πιο συχνά από τους αγγλοσαξονικούς βασιλείς, γεγονός που στην πραγματικότητα αποδείχθηκε επωφελές για την Αγγλία. Υπό την κυριαρχία του Γουλιέλμου Α΄, οι αγγλοσαξονικοί ευγενείς είχαν αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από αγγλονορμανδούς αποίκους, των οποίων τα εδάφη είχαν μοιραστεί μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας. Αυτό τους δυσκόλεψε πολύ περισσότερο να εξεγερθούν εναντίον του βασιλιά και να υπερασπιστούν όλα τα εδάφη τους ταυτόχρονα. Η δύναμη των Άγγλων κόμηδων είχε αυξηθεί κατά τη διάρκεια της Αναρχίας μεταξύ της Ματίλδης και του Στέφανου, καθώς ανταγωνίζονταν για υποστήριξη παραχωρώντας κόμητες σε διάφορους βαρόνους, αλλά αυτό αντιστράφηκε αρχής γενομένης από τον Ερρίκο Β”, επί βασιλείας του οποίου ο αριθμός των κόμηδων μειώθηκε από είκοσι τέσσερις σε δώδεκα κατά τη διάρκεια της βασιλείας του. Αντ” αυτού, στην Αγγλία παρατηρήθηκε μια εξάρτηση από το υπουργείο Οικονομικών για την παροχή τόσο οικονομικού όσο και διοικητικού ελέγχου εκ μέρους του κυρίαρχου μονάρχη.

Η Ουαλία έλαβε καλούς όρους υπό την προϋπόθεση ότι θα απέδιδε φόρο τιμής στους Πλανταγενέτες και θα τους αναγνώριζε ως άρχοντες. Ωστόσο, παρέμεινε σχεδόν αυτοκυβερνώμενη. Προμήθευε τους Πλανταγενέτες με πεζικό και τοξότες.

Η Ιρλανδία κυβερνιόταν από τον Λόρδο της Ιρλανδίας, ο οποίος στην αρχή δυσκολεύτηκε να επιβάλει την κυριαρχία του. Το Δουβλίνο και το Λίνστερ ήταν προπύργια των Ανγκεβινών, ενώ το Κορκ, το Λίμερικ και τμήματα του ανατολικού Ούλστερ κατακτήθηκαν από Αγγλονορμανδούς ευγενείς.

Όλες οι ηπειρωτικές επικράτειες που διοικούσαν οι Ανδεγαυοί βασιλείς διοικούνταν από έναν σενσέχαλ στην κορυφή του ιεραρχικού συστήματος, με κατώτερους κυβερνητικούς αξιωματούχους όπως οι baillis, οι vicomtes και οι prévôts. Ωστόσο, όλες οι κομητείες και τα δουκάτα διέφεραν σε κάποιο βαθμό.

Η Μεγάλη Ανζού είναι ένας σύγχρονος όρος για να περιγράψει την περιοχή που αποτελείται από το Ανζού, τη Maine, την Touraine, τη Vendôme και τη Saintonge. Εδώ κυβερνούσαν οι prévôts, ο γερουσιαστής του Ανζού και άλλοι γερουσιαστές. Είχαν την έδρα τους στις Tours, Chinon, Baugé, Beaufort, Brissac, Angers, Saumur, Loudun, Loches, Langeais και Montbazon. Ωστόσο, οι συστατικές κομητείες, όπως η Maine, διοικούνταν συχνά από τους αξιωματούχους των τοπικών αρχόντων και όχι από τους Ανδεγαυούς επικυρίαρχους τους. Το Maine ήταν αρχικά σε μεγάλο βαθμό αυτοδιοικούμενο και στερούνταν διοίκησης μέχρι που οι Ανδεγαυοί βασιλείς κατέβαλαν προσπάθειες για τη βελτίωση της διοίκησης εγκαθιστώντας νέους αξιωματούχους, όπως ο σενσέχης του Le Mans. Ωστόσο, οι μεταρρυθμίσεις αυτές ήρθαν πολύ αργά για τους Ανδεγαυούς και μόνο οι Καπετοί είδαν τα ευεργετικά αποτελέσματα αυτής της μεταρρύθμισης αφού προσάρτησαν την περιοχή.

Η Ακουιτανία διέφερε ως προς το επίπεδο διοίκησης στις διάφορες περιοχές που την αποτελούσαν. Η Γασκώνη ήταν μια περιοχή με πολύ χαλαρή διοίκηση. Οι αξιωματούχοι ήταν τοποθετημένοι κυρίως στο Entre-Deux-Mers, στη Μπαγιόν, στο Dax, αλλά κάποιοι βρίσκονταν στη διαδρομή προσκυνήματος στο Σαντιάγο ντε Κομποστέλα και επίσης στον ποταμό Γκαρόν μέχρι το Agen. Η υπόλοιπη Γασκώνη δεν διοικούνταν, παρά το γεγονός ότι ήταν μια τόσο μεγάλη περιοχή σε σύγκριση με άλλες μικρότερες, καλά διοικούμενες επαρχίες. Αυτή η δυσκολία όσον αφορά τη διοίκηση της περιοχής δεν ήταν καινούργια – ήταν εξίσου δύσκολο για τους προηγούμενους δούκες του Πουατεβίν να εδραιώσουν την εξουσία τους στην περιοχή αυτή. Παρόμοια κατάσταση επικρατούσε και στις ανατολικές επαρχίες Périgord και Limousin, όπου δεν υπήρχε ιδιαίτερο βασιλικό διοικητικό σύστημα και πρακτικά δεν είχαν τοποθετηθεί αξιωματούχοι. Πράγματι, υπήρχαν λόρδοι που κυβερνούσαν αυτές τις περιοχές σαν να ήταν “κυρίαρχοι πρίγκιπες” και είχαν επιπλέον εξουσίες, όπως τη δυνατότητα να κόβουν τα δικά τους νομίσματα, κάτι που οι Άγγλοι λόρδοι δεν μπορούσαν να κάνουν για δεκαετίες. Οι Lusignans, για παράδειγμα, έγιναν αντίπαλοι των Angevins κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ιωάννη, καθώς προσπαθούσε να εδραιώσει την εξουσία του. Ωστόσο, οι αξιωματούχοι μπορούσαν να σταθμεύουν στο Πουατού, λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης κάστρων σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ακουιτανία.

Η Νορμανδία ήταν το πιο σταθερά διοικούμενο κράτος στην ηπειρωτική αυτοκρατορία των Ανδεβίνων. Υπό την κυριαρχία των Ανδεβίνων, η δουκική διακυβέρνηση εξομαλύνθηκε και ενισχύθηκε, με τον γερουσιαστή της Νορμανδίας να γίνεται η κατεξοχήν προσωπικότητα της νορμανδικής διακυβέρνησης. Η διοικητική και δικαστική εξουσία των γερουσιαστών κορυφώθηκε με τον Γουλιέλμο Φιτζ Ραλφ. Κάτω από αυτούς βρίσκονταν οι baillis, οι οποίοι κατείχαν εκτελεστικές, δικαστικές και οικονομικές εξουσίες. Οι αξιωματούχοι αυτοί εισήχθησαν υπό τον Geoffrey του Ανζού, αντικαθιστώντας τους ασθενέστερους prévôts και vicomtes, ως απάντηση στην αναταραχή που ακολούθησε τον θάνατο του Ερρίκου Α΄ και την εισβολή του Geoffrey. Η δουκική εξουσία ήταν ισχυρότερη στα σύνορα κοντά στη βασιλική περιουσία των Καπετών.

Η Τουλούζη βρισκόταν στην κατοχή του κόμη της Τουλούζης μέσω αδύναμης υποτέλειας, αλλά σπάνια συμμορφωνόταν με τον κανόνα των Ανδεγαυών. Μόνο το Quercy διοικούνταν άμεσα από τους Ανδεγαυούς μετά την κατάκτηση από τον Ερρίκο Β” το 1159, αλλά παρέμεινε μια αμφισβητούμενη περιοχή.

Η Βρετάνη, μια περιοχή όπου οι ευγενείς ήταν παραδοσιακά πολύ ανεξάρτητοι, βρισκόταν υπό τον έλεγχο των Ανδεγαυών κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ερρίκου Β” και του Ριχάρδου Α”. Η κομητεία της Νάντης βρισκόταν υπό τον ισχυρότερο έλεγχο. Οι Ανδεγαυοί αναμίχθηκαν συχνά στις υποθέσεις της Βρετάνης, όπως όταν ο Ερρίκος Β” κανόνισε τον γάμο του Κόναν της Βρετάνης και εγκατέστησε τον αρχιεπίσκοπο του Ντολ.

Οικονομία

Η οικονομία της Αυτοκρατορίας των Ανδεγαυών ήταν αρκετά περίπλοκη λόγω της διαφορετικής πολιτικής δομής των διαφόρων φέουδων. Η Αγγλία και η Νορμανδία διοικούνταν καλά και ως εκ τούτου ήταν σε θέση να παράγουν μεγαλύτερα έσοδα από περιοχές όπως η Ακουιτανία. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Αγγλία και η Νορμανδία διέθεταν περισσότερους αξιωματούχους για την είσπραξη των φόρων και, σε αντίθεση με την Ακουιτανία, οι τοπικοί άρχοντες δεν μπορούσαν να κόψουν τα δικά τους νομίσματα, επιτρέποντας στους Ανδεγαυούς βασιλείς να ελέγχουν την οικονομία από τη διοικητική τους βάση της Chinon. Η σημασία της Τσινόν φάνηκε από το γεγονός ότι ο Ριχάρδος κατέλαβε την Τσινόν πρώτα όταν επαναστάτησε εναντίον του πατέρα του το 1187 και στη συνέχεια όταν ο Ιωάννης έσπευσε αμέσως στην Τσινόν μετά τον θάνατο του αδελφού του.

Τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν στην Αγγλία χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για ηπειρωτικά ζητήματα, αν και ο John Gillingham υποστηρίζει ότι, αν και περιοχές όπως η Νορμανδία, η Ανζού και η Ακουιτανία καταγράφονται ότι απέφεραν λιγότερα έσοδα σε σύγκριση με την Αγγλία, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στους κακούς οικονομικούς λογαριασμούς για αυτές τις ηπειρωτικές κτήσεις. Ο Gillingham υποστηρίζει επίσης ότι μέχρι το τέλος της βασιλείας του Ριχάρδου, η Νορμανδία μπορεί να απέφερε ακόμη περισσότερα έσοδα στο βασιλικό θησαυροφυλάκιο από ό,τι η Αγγλία.

Τα ίδια τα αγγλικά έσοδα ποικίλλουν από έτος σε έτος. Όταν αρχίζουν οι οικονομικές καταγραφές το 1155 με 1156, τα ετήσια έσοδα της Αγγλίας ήταν 10.500 λίρες Αγγλίας, δηλαδή περίπου τα μισά από όσα ήταν τα έσοδα επί Ερρίκου Α. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στην Αναρχία και στη χαλαρή διακυβέρνηση του βασιλιά Στέφανου που είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της βασιλικής εξουσίας. Με την πάροδο του χρόνου, η βασιλική εξουσία βελτιώθηκε και κατά συνέπεια τα έσοδα αυξήθηκαν κατά μέσο όρο στις 22.000 λίρες ετησίως. Λόγω της προετοιμασίας για την Τρίτη Σταυροφορία, τα έσοδα στη συνέχεια αυξήθηκαν σε πάνω από 31.000 λίρες το 1190 υπό τον Ριχάρδο. Ο αριθμός μειώθηκε και πάλι στις 11.000 λίρες ετησίως, ενώ ο Ριχάρδος βρισκόταν στο εξωτερικό. Μεταξύ 1194-1198, τα έσοδα ήταν κατά μέσο όρο 25.000 λίρες. Υπό τον διάδοχο του Ριχάρδου Ιωάννη, τα έσοδα κυμάνθηκαν μεταξύ 22.000 και 25.000 λιρών από το 1199-1203. Προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η ανακατάληψη της Γαλλίας, τα αγγλικά έσοδα αυξήθηκαν σε 50.000 λίρες το 1210, αλλά στη συνέχεια αυξήθηκαν σε πάνω από 83.000 λίρες το 1211, πριν μειωθούν ξανά σε 50.000 λίρες το 1212. Στη συνέχεια, τα έσοδα έπεσαν κάτω από τις 26.000 λίρες το 1214 και στη συνέχεια περαιτέρω στις 18.500 λίρες το 1215. Τα τρία πρώτα χρόνια της βασιλείας του Ερρίκου Γ” απέφεραν κατά μέσο όρο 8.000 λίρες λόγω της αστάθειας που είχε επιφέρει ο εμφύλιος πόλεμος στην Αγγλία.

Στην Ιρλανδία, τα έσοδα ήταν αρκετά χαμηλά, 2.000 λίρες για το 1212- ωστόσο, όλες οι άλλες καταγραφές δεν διασώθηκαν. Για τη Νορμανδία, υπήρχαν πολλές διακυμάνσεις σε σχέση με την πολιτική του Δουκάτου. Τα έσοδα των Νορμανδών ήταν μόλις 6.750 λίρες το 1180, ενώ στη συνέχεια έφτασαν τις 25.000 λίρες ετησίως το 1198, υψηλότερα από ό,τι στην Αγγλία. Αυτό που ήταν πιο εντυπωσιακό ήταν το γεγονός ότι ο νορμανδικός πληθυσμός ήταν σημαντικά μικρότερος από τον αντίστοιχο της Αγγλίας, υπολογιζόμενος σε 1,5 εκατομμύριο έναντι 3,5 εκατομμυρίων της Αγγλίας. Η περίοδος αυτή έγινε γνωστή ως “Νορμανδική Φορολογική Επανάσταση” λόγω αυτής της αύξησης των εσόδων.

Για την Ακουιτανία και το Ανζού δεν υπάρχουν αρχεία. Ωστόσο, δεν είναι ότι οι περιοχές αυτές ήταν φτωχές- υπήρχαν μεγάλοι αμπελώνες, σημαντικές πόλεις και ορυχεία σιδήρου. Για παράδειγμα, αυτό έγραψε ο Άγγλος χρονογράφος Ραλφ του Ντικέτο για την Ακουιτανία:

Η Ακουιτανία ξεχειλίζει από πλούτη πολλών ειδών, ξεπερνώντας άλλα μέρη του δυτικού κόσμου σε τέτοιο βαθμό που οι ιστορικοί θεωρούν ότι είναι μια από τις πιο τυχερές και ακμάζουσες επαρχίες της Γαλατίας. Τα χωράφια της είναι εύφορα, οι αμπελώνες της παραγωγικοί και τα δάση της σφύζουν από άγρια ζωή. Από τα Πυρηναία προς τα βόρεια, ολόκληρη η ύπαιθρος αρδεύεται από τον ποταμό Γκαρόν και άλλα ρέματα, και μάλιστα η επαρχία πήρε το όνομά της από αυτά τα ζωογόνα νερά.

Οι Καπετοί βασιλείς δεν κατέγραψαν τέτοια εισοδήματα, αν και το βασιλικό πριγκιπάτο ήταν πιο συγκεντρωτικό υπό τον Λουδοβίκο Ζ” και τον Φίλιππο Β” απ” ό,τι ήταν υπό τον Χιου Καπέ ή τον Ροβέρτο τον Ευσεβή. Ο πλούτος των βασιλιάδων των Πλανταγενέτων θεωρούνταν σίγουρα μεγαλύτερος- ο Gerald της Ουαλίας σχολίασε τον πλούτο αυτό με τα εξής λόγια:

Επομένως, μπορεί κανείς να αναρωτηθεί πώς ο βασιλιάς Ερρίκος Β” και οι γιοι του, παρά τους πολλούς πολέμους τους, κατείχαν τόσο μεγάλο θησαυρό. Ο λόγος είναι ότι καθώς οι σταθερές αποδόσεις τους απέδιδαν λιγότερα, φρόντιζαν να καλύπτουν το σύνολο με έκτακτες εισφορές, βασιζόμενοι όλο και περισσότερο σε αυτές παρά στις συνήθεις πηγές εσόδων.

Ο Petit Dutailli είχε σχολιάσει ότι: “Ο Ριχάρδος διατηρούσε μια υπεροχή σε πόρους που θα του έδινε την ευκαιρία, αν ζούσε, να συντρίψει τον αντίπαλό του”. Υπάρχει και μια άλλη ερμηνεία, που δεν ακολουθείται ευρέως και αποδεικνύεται λανθασμένη, ότι ο βασιλιάς της Γαλλίας θα μπορούσε να συγκεντρώσει ισχυρότερο εισόδημα, ότι το βασιλικό πριγκιπάτο του βασιλιά της Γαλλίας παρήγαγε από μόνο του περισσότερα εισοδήματα από ό,τι όλη η αυτοκρατορία των Ανδεβίνων μαζί.

Ιστορικό

Οι κόμητες του Ανζού ανταγωνίζονταν για την εξουσία στη βορειοδυτική Γαλλία από τον 10ο αιώνα. Οι κόμητες ήταν επαναλαμβανόμενοι εχθροί των δουκών της Νορμανδίας και της Βρετάνης και συχνά του Γάλλου βασιλιά. Ο Φούλκ Δ΄, κόμης του Ανζού, διεκδίκησε την κυριαρχία στην Τουρέν, τη Μέιν και τη Νάντη- ωστόσο, από αυτές μόνο η Τουρέν αποδείχθηκε ότι κυβερνιόταν αποτελεσματικά, όπως αποδεικνύει η κατασκευή των κάστρων της Τσινόν, της Λοχς και του Λουδάν. Ο Φούλκ Δ΄ παντρεύτηκε τον γιο και συνονόματό του, αποκαλούμενο “Φούλκ ο νεότερος” (ο οποίος αργότερα θα γινόταν βασιλιάς της Ιερουσαλήμ), με την Ερμενγκάρντ, κληρονόμο της επαρχίας του Μαιν, ενοποιώντας την έτσι με την Ανζού μέσω προσωπικής ένωσης.

Ενώ η δυναστεία των Ανδεγαυών εδραίωνε με επιτυχία την εξουσία της στη Γαλλία, οι αντίπαλοί τους, οι Νορμανδοί, είχαν κατακτήσει την Αγγλία τον 11ο αιώνα. Εν τω μεταξύ, στην υπόλοιπη Γαλλία, οι Poitevin Ramnulfids είχαν γίνει δούκες της Ακουιτανίας και της Γασκώνης, και ο κόμης του Μπλουά, Στέφανος, πατέρας του επόμενου βασιλιά της Αγγλίας, Στέφανου, έγινε κόμης της Σαμπάνιας. Η Γαλλία διαιρούνταν μεταξύ λίγων μόνο ευγενών οικογενειών.

Το 1106, ο Ερρίκος Α΄ της Αγγλίας είχε νικήσει τον αδελφό του Ροβέρτο Κουρτόζε και είχε εξοργίσει τον γιο του Ροβέρτου, Γουλιέλμο Κλίτο, ο οποίος ήταν κόμης της Φλάνδρας από το 1127. Ο Ερρίκος χρησιμοποίησε την πατρική του κληρονομιά για να πάρει το Δουκάτο της Νορμανδίας και το Βασίλειο της Αγγλίας και στη συνέχεια προσπάθησε να δημιουργήσει συμμαχία με την Ανζού παντρεύοντας τον μοναδικό νόμιμο γιο του, Γουλιέλμο, με την κόρη του Φούλκ του νεότερου, Ματίλντα. Ωστόσο, ο Γουλιέλμος πέθανε στην καταστροφή του Λευκού Πλοίου το 1120.

Ως αποτέλεσμα, ο Ερρίκος παντρεύτηκε τότε την κόρη του Ματίλντα με τον Geoffrey “Plantagenet”, γιο και διάδοχο του Fulk- ωστόσο, οι υπήκοοι του Ερρίκου έπρεπε να αποδεχτούν την κληρονομιά της Ματίλντα στον θρόνο της Αγγλίας. Είχε υπάρξει μόνο μία περίπτωση μεσαιωνικής ευρωπαϊκής βασίλισσας βασιλομήτορος στο παρελθόν, η Ουράκα της Λεόν και της Καστίλης, και δεν ήταν ένα ενθαρρυντικό προηγούμενο- ωστόσο, τον Ιανουάριο του 1127 οι Αγγλο-Νορμανδοί βαρόνοι και ιεράρχες αναγνώρισαν με όρκο τη Ματίλντα ως κληρονόμο του θρόνου. Στις 17 Ιουνίου 1128, ο γάμος μεταξύ της Ματίλντας και του Τζέφρι τελέστηκε στο Λε Μαν.

Για να εξασφαλίσουν τη διαδοχή της Ματίλντας στον βασιλικό θρόνο, αυτή και ο νέος σύζυγός της χρειάζονταν κάστρα και υποστηρικτές τόσο στην Αγγλία όσο και στη Νορμανδία, αλλά αν τα κατάφερναν, θα υπήρχαν δύο αρχές στην Αγγλία: ο βασιλιάς και η Ματίλντα. Ο Ερρίκος απέτρεψε τη σύγκρουση αρνούμενος να παραδώσει κάστρα στη Ματίλντα, καθώς και να δημεύσει τα εδάφη των ευγενών που υποπτευόταν ότι την υποστήριζαν. Μέχρι το 1135, οι μεγάλες διαμάχες μεταξύ του Ερρίκου Α΄ και της Ματίλντας οδήγησαν τους ευγενείς που προηγουμένως ήταν πιστοί στον Ερρίκο Α΄ εναντίον της Ματίλντας. Τον Νοέμβριο, ο Ερρίκος πέθαινε- η Ματίλντα βρισκόταν με τον σύζυγό της στο Μέιν και το Ανζού, ενώ ο Στέφανος, αδελφός του κόμη της Μπλουά και της Σαμπάνιας, που ήταν ξάδελφος της Ματίλντας και άλλος διεκδικητής του αγγλικού και του νορμανδικού θρόνου, βρισκόταν στη Βουλώνη. Ο Στέφανος έσπευσε στην Αγγλία με την είδηση του θανάτου του Ερρίκου και στέφθηκε βασιλιάς της Αγγλίας τον Δεκέμβριο του 1135.

Ο Geoffrey έστειλε πρώτα τη σύζυγό του Matilda μόνη της στη Νορμανδία σε διπλωματική αποστολή για να αναγνωριστεί ως Δούκισσα της Νορμανδίας και να αντικαταστήσει τον Stephen. Ο Geoffrey ακολούθησε επικεφαλής του στρατού του και κατέλαβε γρήγορα αρκετά φρούρια στη νότια Νορμανδία. Τότε ήταν που ένας ευγενής στο Ανζού, ο Ροβέρτος Β” του Σαμπλέ, εξεγέρθηκε, αναγκάζοντας τον Τζέφρι να αποσυρθεί και να αποτρέψει μια επίθεση στα νώτα του. Όταν ο Geoffrey επέστρεψε στη Νορμανδία τον Σεπτέμβριο του 1136, η περιοχή είχε ταλαιπωρηθεί από εσωτερικές, βαρονικές εσωτερικές διαμάχες. Ο Στέφανος δεν ήταν σε θέση να ταξιδέψει στη Νορμανδία και έτσι η κατάσταση παρέμεινε. Ο Geoffrey είχε βρει νέους συμμάχους με τον κόμη του Vendôme και, κυρίως, τον William X, δούκα της Ακουιτανίας. Επικεφαλής ενός νέου στρατού και έτοιμος για κατάκτηση, ο Geoffrey τραυματίστηκε και αναγκάστηκε να επιστρέψει και πάλι στο Ανζού. Επιπλέον, μια επιδημία δυσεντερίας μάστιζε τον στρατό του. Ο Orderic Vitalis δήλωσε ότι “οι εισβολείς αναγκάστηκαν να τρέξουν για την πατρίδα τους αφήνοντας πίσω τους ένα ίχνος βρωμιάς”. Ο Στέφανος έφθασε τελικά στη Νορμανδία το 1137 και αποκατέστησε την τάξη, αλλά είχε χάσει μεγάλη αξιοπιστία στα μάτια του κύριου υποστηρικτή του, του Ροβέρτου του Γκλόστερ και έτσι ο Ροβέρτος άλλαξε στρατόπεδο και υποστήριξε τον Τζέφρι και την ετεροθαλή αδελφή του Ματίλντα. Ο Geoffrey κατέλαβε την Caen και το Argentan χωρίς αντίσταση, αλλά τώρα έπρεπε να υπερασπιστεί τις κτήσεις του Ροβέρτου στην Αγγλία εναντίον του Stephen. Το 1139, ο Ροβέρτος και η Ματίλντα διέσχισαν τη Μάγχη και έφτασαν στην Αγγλία, ενώ ο Τζέφρι συνέχισε να πιέζει τη Νορμανδία. Ο Στέφανος αιχμαλωτίστηκε τον Φεβρουάριο του 1141 στη μάχη του Λίνκολν, γεγονός που προκάλεσε την κατάρρευση της εξουσίας του τόσο στην Αγγλία όσο και στη Νορμανδία.

Ο Geoffrey ήλεγχε πλέον σχεδόν όλη τη Νορμανδία, αλλά δεν είχε πλέον την υποστήριξη της Ακουιτανίας, καθώς τον Γουλιέλμο Χ είχε διαδεχθεί η κόρη του, Ελεονώρα, η οποία είχε παντρευτεί τον Λουδοβίκο Ζ” της Γαλλίας το 1137. Ο Λουδοβίκος δεν ασχολήθηκε με τα γεγονότα στη Νορμανδία και την Αγγλία. Ενώ ο Geoffrey εδραίωνε τη νορμανδική του εξουσία, η Ματίλντα υπέστη ήττες στην Αγγλία. Στο Γουίντσεστερ, ο Ροβέρτος του Γκλόστερ αιχμαλωτίστηκε ενώ κάλυπτε την υποχώρηση της Ματίλντας, οπότε η Ματίλντα απελευθέρωσε τον Στέφανο σε αντάλλαγμα για τον Ροβέρτο.

Το 1142, η Ματίλντα ζήτησε από τον Τζέφρι να τον βοηθήσει, αλλά αρνήθηκε- είχε αρχίσει να ενδιαφέρεται περισσότερο για τη Νορμανδία. Μετά την κατάληψη των Avranches, Mortain και Cherbourg, η Ρουέν του παραδόθηκε το 1144 και ο ίδιος αυτοχρίστηκε δούκας της Νορμανδίας. Σε αντάλλαγμα για τη Ζισόρ, αναγνωρίστηκε επίσημα από τον Λουδοβίκο Ζ΄. Ωστόσο, ο Geoffrey εξακολουθούσε να μην βοηθά τη Ματίλντα, ακόμη και όταν εκείνη βρισκόταν στα πρόθυρα της ήττας. Περαιτέρω εξέγερση σημειώθηκε στο Ανζού, συμπεριλαμβανομένου του νεότερου αδελφού του Geoffrey, Helie, που απαιτούσε το Maine. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου της ανδεγαυικής αναταραχής ο Τζέφρι εγκατέλειψε τον τίτλο του δούκα της Νορμανδίας και τοποθέτησε επίσημα τον γιο του Ερρίκο ως δούκα το 1150, αν και τόσο ο Τζέφρι όσο και η Ματίλντα θα συνέχιζαν να κυριαρχούν στις υποθέσεις των Νορμανδών. Κατά τις επόμενες έξι δεκαετίες της κυριαρχίας των Ανδεγαυών στη Νορμανδία θα καθιερωθούν νορμανδικά έθιμα και θεσμοί που θα διαρκέσουν μέχρι τη Γαλλική Επανάσταση.

Η ονομαστική ίδρυση της Αυτοκρατορίας των Ανδεβίνων

Ο Στέφανος συνέχισε να διεκδικεί τη Νορμανδία, πιστεύοντας ότι μια συμμαχία με τον Λουδοβίκο ήταν δυνατή. Ο Λουδοβίκος Ζ΄ είχε αναγνωρίσει τον Ερρίκο ως δούκα της Νορμανδίας τον Αύγουστο του 1151 με αντάλλαγμα παραχωρήσεις στο Νορμανδικό Βέξιν, αλλά παρέμενε εξοργισμένος από τη μεταχείριση του Ερρίκου και του Τζέφρι στον Ζερώ Β΄ του Μοντρέιγ-Μπερλέι μετά την αποτυχημένη εξέγερση του Ζερώ κατά της Ανδεγαυικής κυριαρχίας τον προηγούμενο χρόνο.

Η κατάσταση αυτή άρχισε γρήγορα να αλλάζει, όταν, τον Σεπτέμβριο, ο Geoffrey πέθανε και ο Ερρίκος κληρονόμησε τη θέση του ως κόμης του Ανζού, με εξουσία επίσης στην Τουρέν και τη Maine. Ο Geoffrey είχε προγραμματίσει να αφήσει το Ανζού στον νεότερο γιο του, τον Geoffrey, αλλά αυτό θα εμπόδιζε την ικανότητα του Ερρίκου να επιτύχει την κατάκτηση της Αγγλίας. Αντ” αυτού, ο Geoffrey ζήτησε από τους υποτελείς του να ορκιστούν ότι το σώμα του θα έμενε άταφο μέχρι ο Ερρίκος να υποσχεθεί να συμμορφωθεί με τις επιθυμίες του. Ο W. L. Warren πρότεινε ότι η ιστορία αυτή διαδόθηκε καθαρά για να δικαιολογήσει τη μετέπειτα εξέγερση του νεότερου Τζέφρι εναντίον του Ερρίκου και ότι οι Ανδεγαυοί ευγενείς υποστήριξαν την ιστορία καθώς τους έδινε την ευκαιρία να διεκδικήσουν τη χαμένη αυτονομία τους.

Τον Μάρτιο του 1152, ο Λουδοβίκος Ζ” και η Ελεονώρα της Ακουιτανίας ακύρωσαν τον γάμο τους με το πρόσχημα της συγγένειας στο συμβούλιο του Beaugency. Οι όροι της ακύρωσης άφησαν την Ελεονώρα δούκισσα της Ακουιτανίας, αλλά εξακολουθούσε να είναι υποτελής του Λουδοβίκου. Έφυγε από το Beaugency για το Πουατιέ, γλιτώνοντας οριακά από ενέδρα του αδελφού του Ερρίκου, του Geoffrey, και εκεί, οκτώ εβδομάδες αργότερα, παντρεύτηκε τον Ερρίκο. Έτσι ο Ερρίκος έγινε δούκας της Ακουιτανίας και της Γασκώνης και κόμης του Πουατού. Ο Λουδοβίκος απάντησε με μια λυσσαλέα επίθεση στη Νορμανδία.

Τον Ιούλιο του 1152, τα καπετιανά στρατεύματα επιτέθηκαν στην Ακουιτανία, ενώ ο Λουδοβίκος, ο Ευστάθιος, ο Ερρίκος της Σαμπανίας και ο Ροβέρτος επιτέθηκαν στη Νορμανδία. Ο Geoffrey ξεσήκωσε εξέγερση στην Ανζού, ενώ ο Stephen επιτέθηκε στους πιστούς της Angevin στην Αγγλία. Αρκετοί αγγλονορμανδοί ευγενείς άλλαξαν πίστη, διαισθανόμενοι μια επικείμενη καταστροφή. Ο Ερρίκος ετοιμαζόταν να σαλπάρει για την Αγγλία για να διεκδικήσει τη διεκδίκησή του, όταν τα εδάφη του δέχθηκαν επίθεση. Πρώτα έφτασε στο Ανζού και ανάγκασε τον Τζέφρι να παραδοθεί. Στη συνέχεια πήρε την απόφαση να σαλπάρει για την Αγγλία τον Ιανουάριο του 1153 για να συναντήσει τον Στέφανο. Ευτυχώς, ο Λουδοβίκος αρρώστησε και αναγκάστηκε να αποσυρθεί από τη σύγκρουση, ενώ η άμυνα του Ερρίκου άντεξε απέναντι στους εχθρούς του. Μετά από επτά μήνες μαχών και πολιτικής, ο Ερρίκος απέτυχε να απαλλαγεί από τον Στέφανο, αλλά τότε ο γιος του Στέφανου, ο Ευστάθιος, πέθανε υπό αμφίβολες συνθήκες, “χτυπημένος από την οργή του Θεού”. Ο Στέφανος εγκατέλειψε τον αγώνα επικυρώνοντας τη Συνθήκη του Γουίντσεστερ, καθιστώντας τον Ερρίκο κληρονόμο του υπό τον όρο ότι θα εγγυάτο τις κτηματικές περιουσίες της οικογένειάς του στην Αγγλία και τη Γαλλία – τους ίδιους όρους που είχε προηγουμένως αρνηθεί η Ματίλντα μετά τη νίκη της στο Λίνκολν. Ο Ερρίκος έγινε βασιλιάς Ερρίκος Β” της Αγγλίας μετά τον θάνατο του Στέφανου στις 25 Οκτωβρίου 1154. Στη συνέχεια, τέθηκε και πάλι το ζήτημα του όρκου του Ερρίκου να παραχωρήσει το Ανζού στον αδελφό του Γεώφριο. Ο Ερρίκος έλαβε απαλλαγή από τον Πάπα Αδριανό Δ΄ με το πρόσχημα ότι ο όρκος του είχε επιβληθεί και πρότεινε αποζημιώσεις στον Γεώφριο στη Ρουέν το 1156. Ο Geoffrey αρνήθηκε και επέστρεψε στο Ανζού για να επαναστατήσει εναντίον του αδελφού του. Ο Geoffrey μπορεί να είχε ισχυρές αξιώσεις, αλλά η θέση του ήταν αδύναμη. Ο Λουδοβίκος δεν θα παρενέβαινε, αφού ο Ερρίκος του απέδιδε τιμές για τις ηπειρωτικές κτήσεις του. Ο Ερρίκος συνέτριψε την εξέγερση του Geoffrey και ο Geoffrey έπρεπε να αρκεστεί σε μια ετήσια σύνταξη. Η Αυτοκρατορία των Ανδεγαυών είχε πλέον σχηματιστεί.

Κατά τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του, ο Ερρίκος Β” διεκδίκησε περαιτέρω εδάφη και εργάστηκε για τη δημιουργία ενός δακτυλίου υποτελών κρατών ως ρυθμιστών, ιδίως γύρω από την Αγγλία και τη Νορμανδία. Οι πιο προφανείς περιοχές προς επέκταση, όπου υπήρχαν μεγάλες διεκδικήσεις, ήταν η Σκωτία, η Ουαλία, η Βρετάνη και, ως σύμμαχος και όχι ως νέα κυριαρχία, η Φλάνδρα.

Ο βασιλιάς Δαβίδ Α΄ της Σκωτίας είχε εκμεταλλευτεί την Αναρχία για να καταλάβει το Κάμπερλαντ, το Γουεστμόρλαντ και το Νορθάμπερλαντ. Στην Ουαλία είχαν αναδειχθεί σημαντικοί ηγέτες όπως ο Rhys of Deheubarth και ο Owain Gwynedd. Στη Βρετάνη, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ο δούκας της Βρετάνης, Ευδής Β”, είχε αναγνωρίσει τη νορμανδική επικυριαρχία. Δύο ζωτικά κάστρα των συνόρων, το Moulins-la-Marche και το Bonmoulins, δεν είχαν ποτέ ανακτηθεί από τον Geoffrey Plantagenet και βρίσκονταν στα χέρια του Robert of Dreux. Ο κόμης Thierry της Φλάνδρας είχε προσχωρήσει στη συμμαχία που είχε σχηματίσει ο Λουδοβίκος Ζ” το 1153. Νοτιότερα, ο κόμης του Blois απέκτησε την Amboise. Από τη σκοπιά του Ερρίκου Β”, αυτά τα εδαφικά ζητήματα έπρεπε να επιλυθούν.

Ο βασιλιάς Ερρίκος Β” αποδείχθηκε τολμηρός και τολμηρός βασιλιάς, καθώς και δραστήριος και κινητικός- ο Ρογήρος του Χάουντεν δήλωσε ότι ο Ερρίκος ταξίδευε στις επικράτειές του τόσο γρήγορα ώστε ο Λουδοβίκος Ζ” αναφώνησε κάποτε ότι “ο βασιλιάς της Αγγλίας είναι τώρα στην Ιρλανδία, τώρα στην Αγγλία, τώρα στη Νορμανδία, φαίνεται ότι μάλλον πετάει παρά πηγαίνει με άλογο ή πλοίο”. Ο Ερρίκος ήταν συχνά περισσότερο παρών στη Γαλλία παρά στην Αγγλία- ο Ραλφ ντε Ντικέτο, πρύτανης του Αγίου Παύλου, είπε με ειρωνεία:

Δεν έχει απομείνει τίποτε άλλο να στείλει για να φέρει τον βασιλιά πίσω στην Αγγλία παρά μόνο ο Πύργος του Λονδίνου.

Κάστρα και οχυρά στη Γαλλία

Ο Ερρίκος Β” αγόρασε το Βέρνον και το Νεφ-Μαρσέ από τον Λουδοβίκο Ζ” το 1154. Αυτή η νέα στρατηγική ρύθμιζε πλέον τις σχέσεις μεταξύ Πλανταγενετών και Καπετών. Ο Λουδοβίκος Ζ΄ είχε αποτύχει στην προσπάθειά του να κάμψει τον Ερρίκο Β΄. Λόγω του ελέγχου της Αγγλίας από τους Ανδεγαυούς το 1154, δεν είχε νόημα να αντιταχθεί στην υπεροχή των συνολικών δυνάμεων των Ανδεγαυών έναντι των Καπετιανών. Ωστόσο, ο Ερρίκος Β” αρνήθηκε να υποχωρήσει παρά την προφανή αλλαγή πολιτικής του Λουδοβίκου μέχρι να ανακτηθεί πλήρως το νορμανδικό Βέξιν. Το καλοκαίρι του 1158 ο Τόμας Μπέκετ, τότε Καγκελάριος της Αγγλίας, στάλθηκε ως πρεσβευτής στο Παρίσι για να ηγηθεί των διαπραγματεύσεων. Επέδειξε όλο τον πλούτο που μπορούσαν να του παράσχουν οι Ανζέβοι και, σύμφωνα με τον Γουίλιαμ Φιτζστεφέν, υπάλληλο και σύντροφο του Μπέκετ, ένας Γάλλος αναφώνησε: “Αν ο καγκελάριος της Αγγλίας ταξιδεύει με τέτοια μεγαλοπρέπεια, τι πρέπει να είναι ο βασιλιάς;” Η κόρη του Λουδοβίκου Ζ΄, η Μαργαρίτα, που ήταν ακόμη μωρό, αρραβωνιάστηκε τον διάδοχο του Ερρίκου, τον μεγαλύτερο γιο του, τον Ερρίκο τον νεαρό βασιλιά, με προίκα το νορμανδικό Vexin. Στον Ερρίκο Β” δόθηκαν πίσω τα κάστρα Moulins-la-Marche και Bonmoulins. Ο Θεοβάλδος Ε΄, κόμης του Μπλουά, του παρέδωσε πίσω το Αμπουάζ και το Φρετεβάλ.

Φλάνδρα

Οι κόμητες της Φλάνδρας ήταν επί μακρόν ισχυροί αλλά ιδιότροποι σύμμαχοι των βασιλιάδων της Γαλλίας. Ο κόμης Τιερί είχε λάβει μέρος στις πρώτες επιθέσεις του Λουδοβίκου Ζ΄ κατά του Ερρίκου Β΄, και ο Ερρίκος είχε διώξει όλους τους Φλαμανδούς μισθοφόρους στην Αγγλία κατά την ενθρόνισή του, αλλά μεγάλο μέρος της ευημερίας της Φλάνδρας βασιζόταν στο αγγλικό εμπόριο και η Αγγλία διακινούσε μεγάλο μέρος του μαλλιού της μέσω του φλαμανδικού λιμανιού της Βουλώνης. Επομένως, ο Ερρίκος κατάφερε να αποκαταστήσει τις φιλικές σχέσεις σε τέτοιο βαθμό ώστε ο Τιερί να διορίσει τον Ερρίκο κηδεμόνα του μεγαλύτερου γιου του και αντιβασιλέα, Φίλιππου, όταν ο Τιερί πραγματοποίησε το προσκύνημά του στην Ιερουσαλήμ το 1157.

Όταν ο Γουλιέλμος της Μπλουά πέθανε χωρίς διάδοχο το 1159, οι τίτλοι του κόμη της Βουλώνη και του κόμη του Μορτέν έμειναν κενοί. Ο Ερρίκος Β” απορρόφησε το Mortain στο δουκάτο του της Νορμανδίας, αλλά παραχώρησε τη Boulogne και την αδελφή του Γουλιέλμου, Μαρία, στον δεύτερο γιο του Thierry, Ματθαίο. Μέσω αυτού του γάμου και της ανανέωσης το 1163 μιας προηγούμενης συνθήκης μεταξύ του Ερρίκου Α΄ της Αγγλίας και του Ροβέρτου Β΄ της Φλάνδρας, ο Ερρίκος Β΄ είχε εξασφαλίσει τη φλαμανδική ουδετερότητα σε περίπτωση που ξεσπούσε ξανά πόλεμος με τον βασιλιά της Γαλλίας. Η Φλάνδρα θα παρείχε στον Ερρίκο Β” ιππότες με αντάλλαγμα έναν ετήσιο φόρο σε χρήμα, γνωστό ως “money-fief”.

Brittany

Το 1148, ο Κόναν Γ”, δούκας της Βρετάνης, πέθανε αφήνοντας πίσω του δύο παιδιά. Παρόλο που ο γιος του Hoël ήταν η φυσική επιλογή για να διαδεχθεί τον δουκικό θρόνο, τα στοιχεία δείχνουν ότι ο Hoël ήταν νόθος και, αντίθετα, αναγνωρίστηκε μόνο ως κόμης της Νάντης. Η αδελφή του Hoël, η Bertha, έγινε δούκισσα της Βρετάνης, κυβερνώντας μαζί με τον σύζυγό της, Eudo of Porhoët. Ωστόσο, η Bertha είχε έναν γιο, τον Conan, από τον προηγούμενο γάμο της με τον αείμνηστο Alan de Bretagne. Ο Κόναν ήταν πολύ μικρός για να διαδεχθεί τον παππού του το 1148, αλλά έγινε ο τέλειος υποψήφιος του Ερρίκου Β” για να γίνει δούκας της Βρετάνης μετά τον θάνατο της Βέρτα, καθώς οι αγγλικές του ιδιοκτησίες ως κόμης του Ρίτσμοντ σήμαιναν ότι θα ήταν ευκολότερο να ελεγχθεί.

Στη Νάντη, πιθανώς λόγω της αναγνώρισης από τον Hoël της επικυριαρχίας της αδελφής και του γαμπρού του επί της κομητείας, οι πολίτες εξεγέρθηκαν εναντίον του Hoël το 1156 και εγκατέστησαν τον αδελφό του Ερρίκου Β”, τον Geoffrey, στη θέση του Hoël ως κόμη, κατόπιν πρότασης του Ερρίκου Β”. Τον Σεπτέμβριο, ακολούθησε μια επιτυχημένη εισβολή του Κόναν στο δουκάτο εναντίον του πατριού του, του Εύδου, η οποία κατέληξε στην ανάδειξη του Κόναν σε δούκα της Βρετάνης, αν και η Νάντη παρέμεινε υπό τον άμεσο έλεγχο των Ανδεγαυών. Ωστόσο, το 1158, ο Geoffrey είχε πεθάνει και ο Conan κατέλαβε τη Νάντη. Η Νάντη ήταν ιδιαίτερα σημαντική για τον Ερρίκο Β΄, καθώς βρισκόταν στις εκβολές του Λίγηρα και απειλούσε το εμπόριο από την Ανζέρ και την Τουρ. Ο Ερρίκος Β” απάντησε σε αυτή την κατάληψη συγκεντρώνοντας στρατό στο Avranches, καθώς και απειλώντας τα αγγλικά κτήματα του Κόναν. Ο Κόναν υπέκυψε, παραχωρώντας τη Νάντη πίσω στον Ερρίκο Β” και σε αντάλλαγμα αναγνωρίστηκε ως δούκας. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κόναν, ο Ερρίκος Β” συνέχισε να παρεμβαίνει – κανόνισε το γάμο του Κόναν με τη Μαργαρίτα της Σκωτίας και διόρισε τον αρχιεπίσκοπο του Ντολ, παρά τις προσπάθειες του αρχιεπισκόπου της Τουρ, Ένγκελμπαλντ, να εντάξει το Ντολ στην αρχιεπισκοπή του.

Μέχρι το 1166, έγινε φανερό ότι ο Κόναν δεν ήταν σε θέση να διατηρήσει ανεξάρτητα την τάξη στη Βρετάνη και, ως απάντηση, ο Ερρίκος Β” ανέλαβε τον έλεγχο. Αρραβώνιασε την κόρη και κληρονόμο του Κόναν, Κωνσταντία, με τον γιο του, Τζέφρι, και κατέλαβε το δουκάτο στο όνομα του Τζέφρι. Στο Thouars, ο Ερρίκος Β” δέχθηκε τιμές από τους περισσότερους ευγενείς της Βρετάνης και στη συνέχεια πήγε στη Rennes, όπου οι δούκες της Βρετάνης είχαν ιστορικά επενδύσει στον καθεδρικό ναό της πόλης. Τα επόμενα χρόνια, ορισμένοι ευγενείς συνέχισαν να επαναστατούν κατά της κυριαρχίας των Ανδεβίνων, αλλά ο Ερρίκος απάντησε σε κάθε εξέγερση με δημεύσεις εδαφών και κάστρων. Μέχρι το 1169, το δουκάτο βρισκόταν σταθερά υπό τον έλεγχο των Ανδεγαυών, με τον γιο του Ερρίκου Β”, τον Geoffrey, να δέχεται ο ίδιος τιμές από τους Βρετανούς ευγενείς τον Μάιο στη Ρεν.

Σκωτία

Ο Ερρίκος Β” συναντήθηκε με τον Μάλκολμ Δ” το 1157 για να συζητήσουν για το Κάμπερλαντ, το Γουεστμόρλαντ και το Νορθάμπερλαντ, τα οποία είχε προηγουμένως καταλάβει ο παππούς του Μάλκολμ, Δαβίδ Α” της Σκωτίας. Το 1149, πριν ο Ερρίκος Β” γίνει ισχυρός, έδωσε όρκο στον Δαβίδ ότι τα εδάφη βόρεια του Νιούκαστλ θα έπρεπε να ανήκουν για πάντα στον βασιλιά της Σκωτίας. Ο Μάλκολμ του υπενθύμισε τον όρκο αυτό, αλλά ο Ερρίκος Β” δεν συμμορφώθηκε. Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι ο Ερρίκος Β” πήρε απαλλαγή από τον Πάπα αυτή τη φορά, όπως το έθεσε ο Γουλιέλμος του Νιούμπουργκ, “θεωρώντας συνετά ότι ο βασιλιάς της Αγγλίας ήταν αυτός που είχε το καλύτερο επιχείρημα λόγω της πολύ μεγαλύτερης δύναμής του”.

Ο Μάλκολμ Δ” παραιτήθηκε και κατέβαλε φόρο τιμής σε αντάλλαγμα για το Χάντινγκτον, το οποίο κληρονόμησε από τον πατέρα του.

Ο Γουλιέλμος το Λιοντάρι, ο επόμενος βασιλιάς της Σκωτίας, ήταν δυσαρεστημένος με τον Ερρίκο Β΄, καθώς του είχε δοθεί το Northumberland από τον Δαβίδ Α΄ το 1152 και ως εκ τούτου το έχασε από τον Ερρίκο Β΄ όταν ο Μάλκολμ Δ΄ το παρέδωσε πίσω το 1157.

Ως μέρος του συνασπισμού που είχε ορίσει ο Λουδοβίκος Ζ”, ο Γουλιέλμος ο Λέων εισέβαλε αρχικά στο Νορθάμπερλαντ το 1173 και στη συνέχεια ξανά το 1174, με αποτέλεσμα να συλληφθεί κοντά στο Άλνγουικ και να υπογράψει τη σκληρή Συνθήκη της Φαλέζ. Οι φρουρές έπρεπε να εγκατασταθούν στα κάστρα του Εδιμβούργου, του Ρόξμπουργκ, του Τζέντμπουργκ και του Μπέργουικ. Η νότια Σκωτία βρισκόταν από τότε υπό αυστηρό έλεγχο, όπως ακριβώς και η Βρετάνη. Στις 5 Δεκεμβρίου 1189, ο Ριχάρδος Α΄ της Αγγλίας θα ακύρωνε τη Συνθήκη με την παραίτηση του Καντέρμπουρι, η οποία προέβλεπε την επιστροφή του Ρόξμπουργκ και του Μπέργουικ και την επίσημη αναγνώριση της ανεξαρτησίας της Σκωτίας με αντάλλαγμα χρήματα για τη χρηματοδότηση της σταυροφορίας του Ριχάρδου, σε αυτό που ο Γουόρεν αποκάλεσε “διπλωματικό θρίαμβο”, προστατεύοντας τη βόρεια πλευρά της Αγγλίας κατά τη διάρκεια της μετέπειτα εξέγερσης του Ιωάννη το 1193-4.

Ουαλία

Ο Rhys of Deheubarth, αποκαλούμενος επίσης Lord Rhys, και ο Owain Gwynedd ήταν κλειστοί στις διαπραγματεύσεις. Ο Ερρίκος Β” χρειάστηκε να επιτεθεί τρεις φορές στην Ουαλία, το 1157, το 1158 και το 1163, για να τους αναγκάσει να απαντήσουν στην κλήση του στο δικαστήριο. Οι Ουαλοί βρήκαν τους όρους του πολύ σκληρούς και εξεγέρθηκαν σε μεγάλο βαθμό εναντίον του. Ο Ερρίκος ανέλαβε τότε μια τέταρτη εισβολή το 1164, αυτή τη φορά με έναν τεράστιο στρατό. Σύμφωνα με το ουαλικό χρονικό Brut y Tywysogion, ο Ερρίκος συγκέντρωσε “μια ισχυρή στρατιά από τους διαλεχτούς πολεμιστές της Αγγλίας και της Νορμανδίας και της Φλάνδρας και του Ανζού και της Γασκώνης και της Σκωτίας” με σκοπό να “φέρει σε δουλεία και να καταστρέψει όλους τους Βρετανούς”.

Οι κακές καιρικές συνθήκες, οι βροχές, οι πλημμύρες και οι συνεχείς παρενοχλήσεις από τις ουαλικές στρατιές επιβράδυναν τον στρατό των Ανδεγαυών και απέτρεψαν την κατάληψη της Ουαλίας (ο οργισμένος Ερρίκος Β” ακρωτηρίασε τους Ουαλούς ομήρους. Η Ουαλία θα παρέμενε ασφαλής για λίγο, αλλά η εισβολή στην Ιρλανδία το 1171 πίεσε τον Ερρίκο Β” να τερματίσει το ζήτημα μέσω διαπραγματεύσεων με τον Λόρδο Ρις.

Ιρλανδία

Εξετάστηκαν περαιτέρω σχέδια επέκτασης, καθώς ο τελευταίος αδελφός του Ερρίκου Β” δεν είχε φέουδο. Η Αγία Έδρα ήταν πολύ πιθανό να υποστηρίξει μια εκστρατεία στην Ιρλανδία που θα έφερνε την εκκλησία της στον χριστιανικό λατινικό κόσμο της Ρώμης. Ο Ερρίκος Β” έλαβε την ευλογία της Ρώμης το 1155 με τη μορφή παπικής βούλας, αλλά αναγκάστηκε να αναβάλει την εισβολή στην Ιρλανδία λόγω όλων των προβλημάτων στα κτήματά του και γύρω από αυτά. Σύμφωνα με τους όρους της βούλλας Laudabiliter, “Εύφημα και ωφέλιμα η μεγαλοπρέπειά σας σκέφτεται να επεκτείνει το ένδοξο όνομά σας στη γη”.

Ο Γουλιέλμος Χ, κόμης του Πουατού, πέθανε το 1164 χωρίς να εγκατασταθεί στην Ιρλανδία, αλλά ο Ερρίκος Β” δεν εγκατέλειψε την κατάκτηση της Ιρλανδίας. Το 1167, ένας Ιρλανδός βασιλιάς, ο Ντέρμοτ του Λίνστερ, αναγνωρίστηκε ως “πρίγκιπας του Λίνστερ” από τον Ερρίκο Β” και του επετράπη να στρατολογήσει στρατιώτες στην Αγγλία και την Ουαλία για να τους χρησιμοποιήσει στην Ιρλανδία εναντίον των άλλων βασιλιάδων. Οι ιππότες γνώρισαν αρχικά μεγάλη επιτυχία στο να χαράξουν οι ίδιοι εδάφη στην Ιρλανδία, τόσο πολύ που ανησύχησε αρκετά τον Ερρίκο Β΄ ώστε να αποβιβαστεί ο ίδιος στην Ιρλανδία τον Οκτώβριο του 1171 κοντά στο Γουότερφορντ και να αντιμετωπίσει τέτοια επίδειξη δύναμης που οι περισσότεροι ιθαγενείς βασιλιάδες της Ιρλανδίας τον αναγνώρισαν ως άρχοντά τους. Ακόμα και ο Rory O” Connor, βασιλιάς του Κόναχτ και Ύπατος Βασιλιάς της Ιρλανδίας, απέδωσε φόρο τιμής στον Ερρίκο Β”. Ο Ερρίκος Β” εγκατέστησε ορισμένους από τους άνδρες του σε οχυρά όπως το Δουβλίνο και το Λίνστερ (καθώς ο Ντέρμοτ ήταν νεκρός). Έδωσε επίσης στους άνδρες του μη κατακτημένα βασίλεια όπως το Κορκ, το Λίμερικ και το Ούλστερ και άφησε τους Νορμανδούς να χαράξουν τα εδάφη τους στην Ιρλανδία.

Το 1177, ο Ερρίκος Β” έκανε τον γιο του, Ιωάννη, τον πρώτο Λόρδο της Ιρλανδίας, αλλά το νεαρό της ηλικίας του Ιωάννη σήμαινε ότι μόλις το 1185 αναχώρησε με 300 ιππότες για να εδραιώσει την κυριαρχία του. Ο Ιωάννης θα αποτύγχανε σχεδόν αμέσως, ενώνοντας εναντίον του Ιρλανδούς οπλαρχηγούς και Αγγλονορμανδούς αποίκους. Επέστρεψε εντός του έτους στον πατέρα του -δεν θα επέστρεφε για 25 χρόνια, ενώ άλλοι Αγγλο-Νορμανδοί, όπως ο John de Courcy και ο Hugh de Lacy, έχτισαν κάστρα και εγκατέστησαν τα συμφέροντά τους.

Τουλούζη

Πολύ λιγότερο βάσιμη ήταν η διεκδίκηση της Τουλούζης, της οχυρωμένης έδρας της κομητείας της Τουλούζης. Οι πρόγονοι της Ελεονώρας διεκδικούσαν τη μεγάλη κομητεία, καθώς αποτελούσε την κεντρική δύναμη του αρχαίου Δουκάτου της Ακουιτανίας κατά την εποχή του Οντο του Μεγάλου. Ωστόσο, ο Ερρίκος Β” και πιθανώς η Ελεονώρα δεν είχαν πιθανότατα συγγένεια με αυτή την αρχαία γραμμή δουκών- η Ελεονώρα ήταν Ραμνουλφιδάτη, ενώ ο Ερρίκος Β” ήταν Ανγκεβίν.

Η Τουλούζη ήταν μεγαλύτερη, πιο ισχυρά οχυρωμένη και πολύ πλουσιότερη από πολλές πόλεις της εποχής. Ήταν στρατηγικής σημασίας, καθώς βρισκόταν ανάμεσα στον Ατλαντικό Ωκεανό και τη Μεσόγειο, κυριαρχώντας στο περιφερειακό εμπόριο και στα οδικά δίκτυα που περιλάμβαναν σημαντικές πόλεις όπως η Ναρμπόν, η Καχώρ, το Αλμπί, η Νιμ και η Καρκασόν. Οι επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις των Ανγκέβιων με την Τουλούζη θα ονομαζόταν από τον Γουλιέλμο του Νιούμπουργκ ως ο Σαρανταετής Πόλεμος.

Τον Ιούνιο του 1159, οι δυνάμεις του Ερρίκου Β” συγκεντρώθηκαν στο Πουατιέ. Περιλάμβαναν στρατεύματα από όλα τα φέουδά του από τη Γασκώνη μέχρι την Αγγλία, καθώς και ενισχύσεις που είχαν σταλεί από τον Τιερί και τον βασιλιά Μάλκολμ Δ΄ της Σκωτίας. Ακόμη και ένας Ουαλός πρίγκιπας προσχώρησε στη μάχη. Οι μόνοι μεγαλύτεροι στρατοί της εποχής ήταν εκείνοι που συγκεντρώνονταν για μεγάλες σταυροφορίες. Ο Ερρίκος Β” επιτέθηκε από τον βορρά- οι σύμμαχοί του, οι Τρενκαβέλ και ο Ραμόν Μπερενγκέρ, άνοιξαν ένα δεύτερο μέτωπο. Ο Ερρίκος Β” δεν μπορούσε να καταλάβει την Τουλούζη καθαυτή, καθώς ο επικυρίαρχός του, ο βασιλιάς Λουδοβίκος Ζ” της Γαλλίας, ήταν μέρος της άμυνας και δεν ήθελε να δώσει το παράδειγμα στους υποτελείς του ή να έχει να αντιμετωπίσει την κράτηση του ηγεμόνα του ως αιχμαλώτου. Ο Ερρίκος Β΄ κατέλαβε την Καχώρ μαζί με κάστρα στην κοιλάδα της Γκαρόν στην περιοχή Quercy.

Ο Ερρίκος Β” επέστρεψε το 1161, αλλά ήταν πολύ απασχολημένος με συγκρούσεις αλλού στο φέουδό του και άφησε τους συμμάχους του να πολεμούν εναντίον της Τουλούζης. Ο Αλφόνσος Β”, βασιλιάς της Αραγωνίας, που είχε και ο ίδιος συμφέροντα εκεί, προσχώρησε στον πόλεμο. Το 1171 η συμμαχία του Ερρίκου Β” ενισχύθηκε από έναν άλλο εχθρό του Ραϋμόνδου Ε”, τον Ουμβέρτο της Μαυριέν.

Το 1173, στη Λιμόζ, ο Ραϋμόνδος παραιτήθηκε τελικά μετά από μια δεκαετία συνεχών αγώνων. Αποτίει φόρο τιμής στον Ερρίκο Β”, στους γιους του Ερρίκου Ερρίκο και Ριχάρδο, τον δούκα της Ακουιτανίας.

Οι επιθέσεις στην Τουλούζη κατέστησαν σαφές ότι η ειρήνη μεταξύ του Λουδοβίκου Ζ” και του Ερρίκου Β” δεν ήταν καθόλου ειρήνη αλλά απλώς μια ευκαιρία για τον Ερρίκο να κάνει πόλεμο αλλού. Ο Λουδοβίκος βρισκόταν σε δύσκολη θέση: ο υπήκοός του, ο Ερρίκος, ήταν σε μεγάλο βαθμό πιο ισχυρός από τον ίδιο και ο Λουδοβίκος δεν είχε αρσενικό διάδοχο. Η Κωνσταντία, η δεύτερη σύζυγός του, πέθανε στον τοκετό το 1160 και ο Λουδοβίκος Ζ” ανακοίνωσε ότι θα ξαναπαντρευόταν αμέσως, λόγω της επείγουσας ανάγκης για αρσενικό διάδοχο, με την Αντέλ της Σαμπάνιας. Ο γιος του Ερρίκου Β”, ο Ερρίκος, δύο ετών, παντρεύτηκε τελικά τη Μαργαρίτα υπό την πίεση του Ερρίκου Β” και, όπως δηλώθηκε το 1158, το νορμανδικό Vexin πήγε σε αυτόν ως προίκα της Μαργαρίτας. Αν ο Λουδοβίκος Ζ΄ πέθαινε χωρίς αρσενικό διάδοχο, ο Ερρίκος θα ήταν ένας ισχυρός υποψήφιος για τον γαλλικό θρόνο.

Το 1164, ο Λουδοβίκος βρήκε έναν επικίνδυνο σύμμαχο στον αρχιεπίσκοπο Τόμας Μπέκετ. Ο Λουδοβίκος και ο Μπέκετ είχαν συναντηθεί στο παρελθόν το 1158, αλλά τώρα οι συνθήκες ήταν διαφορετικές- η Γαλλία ήταν ήδη καταφύγιο για μερικούς κληρικούς πρόσφυγες και ο Λουδοβίκος ήταν γνωστός ως Rex Christianisimus (ο πιο χριστιανικός βασιλιάς), που ονομάστηκε έτσι από τον Ιωάννη του Σάλσμπερι. Ο Μπέκετ κατέφυγε στη Γαλλία, και μετά από αυτό αυξήθηκαν οι συγκρούσεις μεταξύ του Ερρίκου Β” και του Μπέκετ. Ο Ερρίκος προκάλεσε τελικά τη δολοφονία του Μπέκετ το 1170 ανακοινώνοντας: “Τι άθλιους προδότες έχω θρέψει στο σπιτικό μου που οδήγησαν τον άρχοντά τους να αντιμετωπίζεται με τέτοια επαίσχυντη περιφρόνηση από έναν χαμηλόσωμο υπάλληλο!” ενώ ο Λουδοβίκος κέρδισε ευρεία αποδοχή λόγω της προστασίας του Μπέκετ. Η κοσμική δύναμη του Λουδοβίκου ήταν πολύ ασθενέστερη από εκείνη του Ερρίκου, αλλά ο Λουδοβίκος είχε τώρα το ηθικό πλεονέκτημα.

Το 1165, οι ελπίδες για τη μελλοντική άνοδο του γιου του Ερρίκου Β” στον γαλλικό θρόνο διαψεύστηκαν όταν η Αντέλ γέννησε έναν γιο, τον Φίλιππο. Μετά από αυτό, η εύθραυστη αγγλογαλλική ειρήνη έληξε. Το 1167, ο Ερρίκος Β΄ εισέβαλε στην Οβέρνη και το 1170 επιτέθηκε επίσης στη Βουρζ. Ο Λουδοβίκος Ζ΄ απάντησε με επιδρομή στο νορμανδικό Vexin, αναγκάζοντας τον Ερρίκο Β΄ να μετακινήσει τα στρατεύματά του προς τα βόρεια, δίνοντας στον Λουδοβίκο την ευκαιρία να απελευθερώσει τη Μπουρζ. Σε αυτό το σημείο, ο John Gillingham αναφέρει στο βιβλίο του The Angevin Empire ότι πιστεύει πως ο Λουδοβίκος “πρέπει να αναρωτήθηκε αν θα έμπαινε ποτέ τέλος στην επιθετικά επεκτατική πολιτική του Ερρίκου”.

Ο Ερρίκος Β” δεν αντιμετώπιζε τα εδάφη του ως μια συνεκτική αυτοκρατορία, όπως θα έδειχνε ο όρος “Αυτοκρατορία των Ανδεγαυών”, αλλά ως ιδιωτικές, ατομικές ιδιοκτησίες που σκόπευε να διανείμει στα παιδιά του. Ο Ερρίκος, ο “Νέος Βασιλιάς”, στέφθηκε Βασιλιάς της Αγγλίας το 1170 (ο Τζέφρι έγινε Δούκας της Βρετάνης το 1181- ο Ιωάννης έγινε Κύριος της Ιρλανδίας το 1185- η Ελεονώρα υποσχέθηκε στον Αλφόνσο Ζ΄ τη Γασκώνη ως προίκα κατά την εκστρατεία κατά της Τουλούζης το 1170. Αυτός ο καταμερισμός των γαιών μεταξύ των παιδιών του έκανε πολύ πιο δύσκολο τον έλεγχό τους, καθώς τώρα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν τα δικά τους εγχειρήματα με τα κτήματά τους και να επιχειρήσουν να ανατρέψουν τον πατέρα τους στις αντίστοιχες ηγεμονίες τους.

Μετά τη στέψη του, το 1173, ο Ερρίκος, ο “Νέος Βασιλιάς”, ζήτησε μέρος της κληρονομιάς του, τουλάχιστον την Αγγλία, τη Νορμανδία ή το Ανζού, αλλά ο πατέρας του αρνήθηκε. Ο νεαρός Ερρίκος ενώθηκε τότε με τον Λουδοβίκο στη γαλλική αυλή για να ανατρέψουν από κοινού τον πατέρα του και η μητέρα του, η Ελεονώρα, προσχώρησε στη νέα εξέγερση κατά του Ερρίκου Β”. Τόσο ο Ριχάρδος όσο και ο Τζέφρι σύντομα προσχώρησαν στον αδελφό τους. Οι εχθροί που είχε δημιουργήσει προηγουμένως ο Ερρίκος Β” προσχώρησαν τώρα στη σύγκρουση με τον Λουδοβίκο, όπως ο βασιλιάς Γουλιέλμος της Σκωτίας, ο κόμης Φίλιππος της Φλάνδρας, ο κόμης Ματθαίος της Βουλώνη και ο κόμης Θεοβάλδος της Μπλουά. Ο Ερρίκος Β΄ αναδείχθηκε νικητής- ο πλούτος του σήμαινε ότι μπορούσε να στρατολογήσει μεγάλο αριθμό μισθοφόρων. Είχε αιχμαλωτίσει και φυλακίσει νωρίς τη σύζυγό του, την Ελεονώρα, και η αιχμαλωσία του βασιλιά Γουλιέλμου του επέτρεψε να εξαναγκάσει τη Σκωτία να υπογράψει τη Συνθήκη της Φαλέζ. Ο Ερρίκος αγόρασε την κομητεία της Marche, στη συνέχεια διεκδίκησε να του επιστραφούν αμέσως οι γαλλικές Vexin και Bourges. Ωστόσο, αυτή τη φορά δεν υπήρξε καμία εισβολή για να υποστηρίξει τη διεκδίκηση.

Ριχάρδος Α” και Φίλιππος Β”

Ο Λουδοβίκος Ζ” πέθανε το 1180 και τον διαδέχθηκε ο 15χρονος γιος του, που στέφθηκε ως Φίλιππος Β”. Ο άνθρωπος που αργότερα θα γινόταν ο κύριος αντίπαλος του Φιλίππου, ο μελλοντικός Ριχάρδος Α΄, είχε διοικήσει την Ακουιτανία από το 1175, αλλά η πολιτική του για τον συγκεντρωτισμό της κυβέρνησης της Ακουιτανίας είχε γίνει αντιδημοφιλής στο ανατολικό τμήμα του δουκάτου, ιδίως στο Περιγκόρ και στο Λιμουζίν. Ο Ριχάρδος ήταν επιπλέον αντιπαθής στην Ακουιτανία λόγω της προφανής περιφρόνησης των κληρονομικών εθίμων της Ακουιτανίας, όπως έδειξαν τα γεγονότα στην Ανγκουλέμ το 1181. Αν όμως ο Ριχάρδος ήταν αντιπαθής στην Ακουιτανία, ο Φίλιππος ήταν εξίσου αντιπαθής στους συγχρόνους του με σχόλια που τον περιέγραφαν ως: έξυπνο, χειριστικό, υπολογιστικό, φιλάργυρο και άχαρο κυβερνήτη.

Το 1183, ο Ερρίκος ο νεαρός βασιλιάς προσχώρησε σε μια εξέγερση για την ανατροπή του αντιδημοφιλούς δούκα Ριχάρδου, με επικεφαλής τον υποκόμη της Λιμόζ και τον Ζοφρείδο του Λουζινιάν, όπου ο Ερρίκος θα έπαιρνε τη θέση του Ριχάρδου. Ο Ερρίκος, ο οποίος ενώθηκε με τον Φίλιππο Β΄, τον κόμη Ραϋμόνδο Ε΄ της Τουλούζης και τον δούκα Χιου Γ΄ της Βουργουνδίας, πέθανε ξαφνικά από θανατηφόρο ασθένεια το 1183, σώζοντας τη θέση του Ριχάρδου.

Ο Ριχάρδος, πλέον ο μεγαλύτερος γιος του Ερρίκου Β”, έγινε διάδοχος του Ερρίκου. Ο Ερρίκος τον διέταξε να παραδώσει την Ακουιτανία στον αδελφό του, Ιωάννη, αλλά ο Ριχάρδος αρνήθηκε. Ο Ερρίκος ήταν απασχολημένος με τους Ουαλούς πρίγκιπες που αμφισβητούσαν την εξουσία του, ο Γουλιέλμος το Λιοντάρι ζητούσε να του δοθούν πίσω τα κάστρα που του είχαν αφαιρεθεί με τη Συνθήκη της Φαλαζίας, και τώρα που ο Ερρίκος ο Νέος Βασιλιάς ήταν νεκρός, ο Φίλιππος ήθελε να του παραδοθεί πίσω το Νορμανδικό Βέξιν. Ο Ερρίκος Β΄ αποφάσισε αντ” αυτού να επιμείνει στον Ριχάρδο να παραδώσει ονομαστικά την Ακουιτανία στη μητέρα του, ενώ ο Ριχάρδος θα διατηρούσε τον πραγματικό έλεγχο. Παρόλα αυτά, το 1183, ο κόμης Ραϋμόνδος είχε πάρει πίσω την Καχώρ και έτσι ο Ερρίκος Β” ζήτησε από τον Ριχάρδο να οργανώσει εκστρατεία για την ανακατάληψη της πόλης. Εκείνη την εποχή, ο Geoffrey της Βρετάνης είχε διαπληκτιστεί βίαια με τον Ριχάρδο και ο Φίλιππος σχεδίαζε να το χρησιμοποιήσει, αλλά ο θάνατος του Geoffrey το 1186 σε ένα τουρνουά σκότωσε το σχέδιο. Τον επόμενο χρόνο, ο Φίλιππος και ο Ριχάρδος είχαν γίνει ισχυροί σύμμαχοι:

Ο βασιλιάς της Αγγλίας έμεινε έκπληκτος και αναρωτήθηκε τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό και, παίρνοντας προφυλάξεις για το μέλλον, έστειλε συχνά αγγελιοφόρους στη Γαλλία με σκοπό να ανακαλέσει τον γιο του Ριχάρδο, ο οποίος, προσποιούμενος ότι ήταν ειρηνικά διατεθειμένος και έτοιμος να έρθει στον πατέρα του, έφτασε στην Τσινόν και, παρά το πρόσωπο που είχε την επιμέλειά του, πήρε το μεγαλύτερο μέρος των θησαυρών του πατέρα του και οχύρωσε με αυτούς τα κάστρα του στο Πουατού, αρνούμενος να πάει στον πατέρα του.

Το 1188, ο Ραϋμόνδος επιτέθηκε ξανά, ενώθηκε με τους Λουζινιάνους, υποτελείς του Ριχάρδου. Φημολογείται ότι ο ίδιος ο Ερρίκος είχε χρηματοδοτήσει τις εξεγέρσεις. Ο Φίλιππος επιτέθηκε στον Ερρίκο στη Νορμανδία και κατέλαβε οχυρά στο Berry, και στη συνέχεια συναντήθηκαν για να συζητήσουν και πάλι την ειρήνη. Ο Ερρίκος αρνήθηκε να κάνει τον Ριχάρδο κληρονόμο του, ενώ μια ιστορία αναφέρει ότι ο Ριχάρδος είπε: “Τώρα επιτέλους, πρέπει να πιστέψω αυτό που πάντα θεωρούσα αδύνατο”.

Τα σχέδια του Ερρίκου κατέρρευσαν. Ο Ριχάρδος απέδωσε φόρο τιμής στον Φίλιππο για τα ηπειρωτικά εδάφη που κατείχε ο πατέρας του και στη συνέχεια επιτέθηκαν μαζί στον Ερρίκο. Οι Ακουιτάνοι αρνήθηκαν να βοηθήσουν ενώ οι Βρετόνοι άρπαξαν την ευκαιρία να του επιτεθούν και αυτοί. Η γενέτειρα του Ερρίκου, το Λε Μαν, καταλήφθηκε και η Τουρ έπεσε. Ο Ερρίκος περικυκλώθηκε στην Chinon και αναγκάστηκε να παραδοθεί. Έδωσε μεγάλο φόρο σε χρήμα στον Φίλιππο και ορκίστηκε ότι όλοι οι υπήκοοί του στη Γαλλία και την Αγγλία θα αναγνώριζαν τον Ριχάρδο ως κύριό τους. Ο Ερρίκος πέθανε δύο ημέρες αργότερα, αφού έμαθε ότι ο Ιωάννης, ο μοναδικός γιος που προηγουμένως δεν τον είχε προδώσει ποτέ, είχε ενωθεί με τον Ριχάρδο και τον Φίλιππο. Ενταφιάστηκε στο αβαείο του Fontevraud.

Η Ελεονώρα, η οποία ήταν όμηρος του Ερρίκου από την εξέγερση του 1173-4, απελευθερώθηκε, ενώ ο Rhys ap Gruffydd, ηγεμόνας του Deheubarth στη Νότια Ουαλία, άρχισε να ανακαταλαμβάνει τα τμήματα της Ουαλίας που είχε προσαρτήσει ο Ερρίκος. Ο Ριχάρδος στέφθηκε βασιλιάς Ριχάρδος Α΄ της Αγγλίας στο Αββαείο του Ουέστμινστερ τον Νοέμβριο του 1189 και είχε ήδη εγκατασταθεί ως δούκας της Νορμανδίας, κόμης του Ανζού και δούκας της Ακουιτανίας. Ο Ριχάρδος απαίτησε από τον Φίλιππο να παραδώσει το Βέξιν, αλλά στη συνέχεια το ζήτημα διευθετήθηκε όταν ο Ριχάρδος ανακοίνωσε ότι θα παντρευόταν την Άλις, την αδελφή του Φιλίππου. Ο Ριχάρδος αναγνώρισε επίσης ότι η Auvergne ανήκε στη βασιλική περιφέρεια του Φιλίππου και όχι στο Δουκάτο της Ακουιτανίας, όπως είχε ισχυριστεί ο Ερρίκος. Οι δύο βασιλείς των λιονταριών, ο Γουλιέλμος το λιοντάρι, βασιλιάς της Σκωτίας, και ο Ριχάρδος, ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις για την ανάκληση της Συνθήκης της Φαλέζ και επιτεύχθηκε συμφωνία.

Η Τρίτη Σταυροφορία

Η επόμενη προτεραιότητα για τον βασιλιά Ριχάρδο Α΄ ήταν η Τρίτη Σταυροφορία, η οποία είχε καθυστερήσει από τότε που ο Ριχάρδος είχε πάρει τον σταυρό το 1187. Ωστόσο, δεν επρόκειτο απλώς για ένα θρησκευτικό προσκύνημα- ο προπάππους του, ο Φουλκ, είχε διατελέσει βασιλιάς της Ιερουσαλήμ και ο σημερινός διεκδικητής του θρόνου, ο Γκυ ντε Λουζινιάν, ήταν ευγενής από το Πουατεβίνο, συγγενής πολλών υποτελών του Ριχάρδου, ενώ η σύζυγος του Γκυ, η Σιμπίλα, ήταν ξαδέλφη του Ριχάρδου. Η σταυροφορία, εξαιρουμένων των διαφορών στη Γαλλία, θα ήταν ο κύριος λόγος για την απουσία του Ριχάρδου από την Αγγλία- θα περνούσε λιγότερους από έξι μήνες της βασιλείας του στην Αγγλία.

Πριν φύγει, ο Ριχάρδος εδραίωσε τη βασιλεία του στην αυτοκρατορία. Υποπτευόταν ότι ο κόμης Ραϋμόνδος θα επέκτεινε τα εδάφη του στην Ακουιτανία, οπότε συμμάχησε με τον Σάντσο ΣΤ” τον Σοφό, τον βασιλιά της Ναβάρρας, παντρεύοντας την κόρη του, τη Βερεγγάρια, για να αντιμετωπίσει την απειλή. Παντρεύτηκαν το 1191 στη Λεμεσό της Κύπρου, αποκηρύσσοντας έτσι την Αλίκη, αδελφή του Φιλίππου, αλλά το θέμα είχε διευθετηθεί νωρίτερα στη Μεσσήνη. Για να εξευμενίσει τον Φίλιππο, ο Ριχάρδος του είχε δώσει 10.000 μάρκα και συμφώνησε ότι αν αποκτούσε δύο γιους, θα κατείχαν και οι δύο εδάφη στη Γαλλία απευθείας υπό τον Φίλιππο. Η διοίκηση που άφησε πίσω του ο Ριχάρδος λειτούργησε σημαντικά καλά, καθώς μια επίθεση του Ραϋμόνδου αποκρούστηκε με τη βοήθεια της Ναβάρας.

Η πολιορκία της Άκκρας, που ήταν το τελευταίο χριστιανικό οχυρό στους Αγίους Τόπους, τελείωσε τον Ιούλιο και ο Φίλιππος αποφάσισε να επιστρέψει στη Γαλλία. Δεν είναι σαφές αν ο Φίλιππος επέστρεψε λόγω δυσεντερίας, θυμού προς τον Ριχάρδο ή επειδή πίστευε ότι θα μπορούσε να κερδίσει το Αρτουά μετά τον θάνατο του κόμη της Φλάνδρας, καθώς είχε παντρευτεί την κόρη του κόμη. Ενώ επέστρεφε στη Γαλλία, ο Φίλιππος καυχιόταν ότι “επρόκειτο να καταστρέψει τα εδάφη του βασιλιά της Αγγλίας” και, τον Ιανουάριο του 1192, απαίτησε από τον γερουσιαστή της Νορμανδίας, Γουλιέλμο Φιτζ-Ραλφ, το Vexin, ισχυριζόμενος ότι η συνθήκη που είχε υπογράψει με τον Ριχάρδο στη Μεσσήνη περιείχε την πρόθεση του Ριχάρδου ότι, καθώς το Vexin ήταν η προίκα της Alys και εφόσον ο Ριχάρδος είχε παντρευτεί τη Βερεγγάρια, είχε δικαίωμα στη γη. Αν και ο Φίλιππος απείλησε με εισβολή, η Ελεονώρα της Ακουιτανίας παρενέβη για να εμποδίσει τον γιο της, Ιωάννη, να υποσχεθεί να παραχωρήσει τη γη. Οι ευγενείς του Φιλίππου αρνήθηκαν να επιτεθούν στα εδάφη ενός απόντος σταυροφόρου, αν και ο Φίλιππος αντ” αυτού κέρδισε εδάφη στην Αρτουά. Η επιστροφή του Φιλίππου είχε ως αποτέλεσμα τα κάστρα σε ολόκληρη την αυτοκρατορία να βρίσκονται σε “κατάσταση ετοιμότητας”. Η συμμαχία με τη Ναβάρρα βοήθησε και πάλι όταν ο Φίλιππος προσπάθησε να υποκινήσει εξέγερση στην Ακουιτανία, αλλά απέτυχε.

Ο βασιλιάς Ριχάρδος έφυγε από τους Αγίους Τόπους πάνω από ένα χρόνο αργότερα από τον Φίλιππο, τον Οκτώβριο του 1192, και ενδεχομένως θα μπορούσε να είχε ανακτήσει την αυτοκρατορία του ανέπαφη αν είχε φτάσει στη Γαλλία σύντομα. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της σταυροφορίας ο Λεοπόλδος Ε΄, δούκας της Αυστρίας, είχε προσβληθεί από τον Ριχάρδο, και έτσι συνέλαβε τον Ριχάρδο κοντά στη Βιέννη, στο ταξίδι του προς την πατρίδα. Ο Ριχάρδος είχε αναγκαστεί να περάσει από την Αυστρία, καθώς ο δρόμος μέσω της Προβηγκίας είχε μπλοκαριστεί από τον Ραϋμόνδο στην Τουλούζη. Ο Λεοπόλδος κατηγόρησε επίσης τον Ριχάρδο ότι έστειλε δολοφόνους για να δολοφονήσουν τον ξάδελφό του Κόνραντ και στη συνέχεια παρέδωσε τον Ριχάρδο στον επικυρίαρχό του, τον αυτοκράτορα Ερρίκο ΣΤ”.

Τον Ιανουάριο του 1193, ο αδελφός του Ριχάρδου, ο Ιωάννης, κλήθηκε στο Παρίσι, όπου προσκύνησε τον Φίλιππο για όλα τα εδάφη του Ριχάρδου και υποσχέθηκε να παντρευτεί την Alys με προίκα το Artois. Σε αντάλλαγμα, το Vexin και το κάστρο του Gisors θα δίνονταν στον Φίλιππο. Με τη βοήθεια του Φιλίππου, ο Ιωάννης πήγε να εισβάλει στην Αγγλία και να υποκινήσει επανάσταση εναντίον των δικαστικών του Ριχάρδου. Ο Ιωάννης απέτυχε και στη συνέχεια είχε χειρότερη τύχη όταν ανακαλύφθηκε ότι ο Ριχάρδος ήταν ζωντανός, κάτι που ήταν άγνωστο μέχρι τότε. Στο αυτοκρατορικό δικαστήριο του Σπέγερ, ο Ριχάρδος δικάστηκε όπου μίλησε πολύ καλά για τον εαυτό του:

Όταν ο Ριχάρδος απάντησε, μίλησε τόσο εύγλωττα και βασιλικά, με τόσο λεοντόκαρδο τρόπο, που ήταν σαν να είχε ξεχάσει πού βρισκόταν και τις αναξιοπρεπείς συνθήκες υπό τις οποίες είχε αιχμαλωτιστεί και να φανταζόταν ότι καθόταν στο θρόνο των προγόνων του στο Λίνκολν ή στην Καέν.

Ο Ριχάρδος επρόκειτο να αφεθεί ελεύθερος μετά από συμφωνία που οριστικοποιήθηκε τον Ιούνιο του 1193. Ωστόσο, ενώ οι συζητήσεις συνεχίζονταν, ο Φίλιππος και ο Ιωάννης είχαν προκαλέσει πόλεμο σε τρεις διαφορετικές περιοχές της Ανδεγαυικής Αυτοκρατορίας. Πρώτον, στην Αγγλία, ο Ιωάννης είχε επιχειρήσει να αναλάβει την εξουσία, υποστηρίζοντας ότι ο Ριχάρδος δεν θα επέστρεφε ποτέ. Οι δικαστές απώθησαν αυτόν και τις δυνάμεις του στα κάστρα του Τίκχιλ και του Ουίνδσορ, τα οποία πολιορκήθηκαν. Έγινε μια συμφωνία που επέτρεπε στον Ιωάννη να κρατήσει το Τίκχιλ και το Νότιγχαμ, αλλά να επιστρέψει τις υπόλοιπες κτήσεις του. Δεύτερον, στην Ακουιτανία, ο Αντεμάρ της Ανγκουλέμ ισχυρίστηκε ότι κατείχε την κομητεία του απευθείας ως φέουδο του Φιλίππου και όχι ως υποτελής του δούκα της Ακουιτανίας. Έκανε επιδρομή στο Πουατού, αλλά τον σταμάτησαν οι τοπικοί αξιωματούχοι και τον συνέλαβαν. Τρίτον, και τέλος, στη Νορμανδία, ο Φίλιππος είχε καταλάβει το Gisors και το Neaufles, και οι άρχοντες του Aumâle, του Eu και άλλων μικρότερων αρχοντιών, καθώς και οι κόμητες του Meulan και του Perche, είχαν παραδοθεί στον Φίλιππο. Ο Φίλιππος απέτυχε να καταλάβει τη Ρουέν τον Απρίλιο, αλλά κέρδισε άλλα κάστρα- ο Gillingham συνοψίζει, λέγοντας ότι “ο Απρίλιος και ο Μάιος του 1193 ήταν θαυμάσια καλοί μήνες για τον Φίλιππο”.

Όταν ο Φίλιππος έμαθε για τη συμφωνία του Ριχάρδου με τον αυτοκράτορα Ερρίκο, αποφάσισε να εδραιώσει τα κέρδη του αναγκάζοντας τους αντιβασιλείς του Ριχάρδου να παραχωρήσουν με μια συνθήκη στο Μαντές τον Ιούλιο του 1193. Πρώτον, ο Ιωάννης έλαβε πίσω τα κτήματά του τόσο στην Αγγλία όσο και στη Γαλλία. Δεύτερον, ο κόμης Αντεμάρ θα απελευθερωνόταν και κανένας υποτελής της Ακουιτανίας δεν θα χρεωνόταν ή θα τιμωρούνταν. Τρίτον, ο Ριχάρδος θα έδινε τέσσερα μεγάλα κάστρα στον Φίλιππο και θα πλήρωνε το κόστος της φρουράς τους, μαζί με άλλες αποζημιώσεις.

Ο Ριχάρδος απέτυχε να συμφιλιωθεί με τον αδελφό του, Ιωάννη, και έτσι ο Ιωάννης πήγε στον Φίλιππο και δημιούργησε μια νέα συνθήκη τον Ιανουάριο του 1194, παραδίδοντας όλη τη Νορμανδία ανατολικά του Σηκουάνα εκτός από τη Ρουέν και την Τουρ και τα άλλα κάστρα της Τουραίνης στον Φίλιππο, το Βεντόμ στον Λουδοβίκο του Μπλουά και το Μουλίν και το Μπονσμουλέν στον κόμη Γεώφριο του Περσέ. Η κομητεία της Ανγκουλέμ θα ήταν ανεξάρτητη από το δουκάτο της Ακουιτανίας. Η αυτοκρατορία των Ανδεγαυών διασπάστηκε πλήρως από τις ενέργειες του Ιωάννη. Ο Φίλιππος συνέχισε να διαπραγματεύεται με τον αυτοκράτορα Ερρίκο και ο αυτοκράτορας συνήψε νέα συμφωνία με τον Ριχάρδο, αφού του προσφέρθηκαν μεγάλα χρηματικά ποσά από τον Φίλιππο και τον Ιωάννη. Ο Ριχάρδος θα παρέδιδε το βασίλειο της Αγγλίας στον Ερρίκο, ο οποίος στη συνέχεια θα το έδινε πίσω ως φέουδο της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο Ριχάρδος είχε γίνει υποτελής του Ερρίκου. Ο Ριχάρδος αφέθηκε ελεύθερος και ενώ βρισκόταν ακόμη στη Γερμανία, κατέβαλε την τιμή των αρχιεπισκόπων του Μάιντς και της Κολωνίας, του επισκόπου της Λιέγης, του δούκα του Μπράμπαντ, του δούκα του Λίμπουργκ, του κόμη της Ολλανδίας και άλλων μικρότερων αρχόντων. Αυτοί οι σύμμαχοι αποτέλεσαν την αρχή ενός συνασπισμού κατά του Φιλίππου.

Παρόλο που ο Φίλιππος είχε λάβει πολλά νορμανδικά εδάφη, ήταν μόνο ονομαστικά. Τον Φεβρουάριο, κατέλαβε τις πόλεις Évreux, Neubourg, Vaudreuil και άλλες πόλεις. Έλαβε επίσης την υποταγή δύο υποτελών του Ριχάρδου, του Geoffrey de Rancon και του Bernard of Brosse. Ο Φίλιππος και οι σύμμαχοί του είχαν πλέον υπό τον έλεγχό τους όλα τα λιμάνια της Φλάνδρας, της Βουλώνη και της ανατολικής Νορμανδίας. Ο Ριχάρδος επέστρεψε τελικά στην Αγγλία και αποβιβάστηκε στο Σάντουιτς στις 13 Μαρτίου 1194.

Ο Ριχάρδος μετά την αιχμαλωσία

Ο Ριχάρδος βρισκόταν σε δύσκολη θέση- ο Φίλιππος Β” είχε καταλάβει μεγάλα τμήματα των ηπειρωτικών περιοχών του και είχε κληρονομήσει την Αμιένη και την Αρτουά. Η Αγγλία ήταν η πιο ασφαλής κτήση του Ριχάρδου- ο Ουμπέρ Βάλτερ, που είχε πάει στη σταυροφορία με τον Ριχάρδο, διορίστηκε δικαστής του. Ο Ριχάρδος πολιόρκησε το εναπομείναν κάστρο που είχε δηλώσει υποταγή στον Ιωάννη και δεν είχε συνθηκολογήσει: Το κάστρο του Νότιγχαμ. Στη συνέχεια συναντήθηκε με τον Γουλιέλμο το Λιοντάρι τον Απρίλιο και απέρριψε την προσφορά του Γουλιέλμου του Λιονταριού να αγοράσει τη Νορθουμβρία, στην οποία ο Γουλιέλμος είχε αξίωση. Αργότερα, ανέλαβε από τον Ιωάννη τη διοίκηση της Ιρλανδίας και αντικατέστησε τον δικαστή του.

Ο Ριχάρδος Α΄ είχε απλώς διασχίσει τη Μάγχη για να διεκδικήσει πίσω τα εδάφη του, που ο Ιωάννης Lackland πρόδωσε τον Φίλιππο Β΄ δολοφονώντας τη φρουρά του Évreux και παραδίδοντας την πόλη στον Ριχάρδο Α΄. Ο Σάντσο ο Ισχυρός, ο μελλοντικός βασιλιάς της Ναβάρρας, προσχώρησε στη σύγκρουση και επιτέθηκε στην Ακουιτανία, καταλαμβάνοντας την Ανγκουλέμ και την Τουρ. Ο ίδιος ο Ριχάρδος ήταν γνωστός ως μεγάλος στρατιωτικός διοικητής. Το πρώτο μέρος αυτού του πολέμου ήταν δύσκολο για τον Ριχάρδο, ο οποίος υπέστη αρκετές αποτυχίες, καθώς ο Φίλιππος Β” ήταν, όπως περιγράφει ο John Gillingham, “ένας πανούργος πολιτικός και ικανός στρατιώτης”. Αλλά μέχρι τον Οκτώβριο ο νέος κόμης της Τουλούζης, ο Ραϋμόνδος ΣΤ”, εγκατέλειψε την πλευρά των Καπετών και εντάχθηκε στην πλευρά του Ριχάρδου. Τον ακολούθησε ο Βαλδουίνος Δ΄ της Φλάνδρας, ο μελλοντικός Λατίνος αυτοκράτορας, καθώς αυτός αμφισβητούσε την Αρτουά από τον Φίλιππο Β΄. Το 1197, ο Ερρίκος ΣΤ΄ πέθανε και αντικαταστάθηκε από τον Όθωνα Δ΄, ανιψιό του ίδιου του Ριχάρδου Α΄. Ο Ρενώ ντε Νταμαρτίν, κόμης της Βουλώνης και ικανός διοικητής, εγκατέλειψε επίσης τον Φίλιππο Β”. Ο Βαλδουίνος Δ΄ εισέβαλε στο Αρτουά και κατέλαβε το Σεν Ομέρ, ενώ ο Ριχάρδος Α΄ έκανε εκστρατεία στο Βέρρυ και επέφερε σοβαρή ήττα στον Φίλιππο Β΄ στο Ζισόρ, κοντά στο Παρίσι. Μια ανακωχή έγινε αποδεκτή και ο Ριχάρδος Α΄ είχε σχεδόν ανακτήσει όλη τη Νορμανδία και κατείχε πλέον περισσότερα εδάφη στην Ακουιτανία από ό,τι πριν. Ο Ριχάρδος Α΄ έπρεπε να αντιμετωπίσει και πάλι μια εξέγερση, αλλά αυτή τη φορά από το Λιμουζίν. Χτυπήθηκε από κεραυνό τον Απρίλιο του 1199 στο Châlus-Chabrol και πέθανε από επακόλουθη μόλυνση. Το σώμα του θάφτηκε στο Fontevraud όπως και ο πατέρας του.

Η άνοδος του Ιωάννη στο θρόνο

Μετά την είδηση του θανάτου του βασιλιά Ριχάρδου Α” το 1199, ο Ιωάννης προσπάθησε να καταλάβει το θησαυροφυλάκιο των Ανδεγαυών στην Chinon για να επιβάλει τον έλεγχό του στην κυβέρνηση των Ανδεγαυών. Το έθιμο των Ανδεβίνων, ωστόσο, έδωσε στον ανιψιό του Ιωάννη, τον δούκα Αρθούρο, γιο του Τζέφρι της Βρετάνης, ισχυρότερες αξιώσεις για τον θρόνο του Ριχάρδου, και οι ευγενείς του Ανζού, του Μαιν και της Τουρέν δήλωσαν υπέρ του Αρθούρου στις 18 Απριλίου 1199. Ο Φίλιππος Β” της Γαλλίας είχε καταλάβει το Εβρέ και το νορμανδικό Βέξιν, ενώ ένας στρατός της Βρετάνης είχε καταλάβει την Ανζέ μέχρι τότε. Το Λε Μαν αρνήθηκε να δηλώσει υποταγή στον Ιωάννη, οπότε έτρεξε στη Νορμανδία, όπου επενδύθηκε ως δούκας στη Ρουέν στις 25 Απριλίου. Επέστρεψε στο Λε Μαν με στρατό όπου τιμώρησε τους πολίτες του και στη συνέχεια έφυγε για την Αγγλία. Η Αγγλία είχε δηλώσει την υποστήριξή της στον Ιωάννη χάρη στον Γουλιέλμο Μάρσαλ και την υποστήριξη του Αρχιεπισκόπου Ουμπέρ Ουόλτερ του Καντέρμπουρι. Στεφανώθηκε στις 27 Μαΐου στο αβαείο του Ουέστμινστερ.

Λόγω της υποστήριξης της μητέρας του, η Ακουιτανία και η Πουατού υποστήριξαν τον Ιωάννη, και μόνο το Ανζού, το Μαίν, η Τουρέν και η Βρετάνη παρέμειναν υπό αμφισβήτηση. Τον Μάιο, ο Αϊμερί, υποκόμης του Θουάρ, τον οποίο είχε επιλέξει ο Ιωάννης ως γερουσιαστή του στο Ανζού, επιτέθηκε στην Τουρ σε μια προσπάθεια να αιχμαλωτίσει τον Αρθούρο της Βρετάνης. Ο Aimeri απέτυχε και ο Ιωάννης αναγκάστηκε να επιστρέψει στην ήπειρο προκειμένου να εξασφαλίσει την κυριαρχία του, μέσω ανακωχής με τον Φίλιππο Β΄, αφού ο Φίλιππος είχε εξαπολύσει επιθέσεις στη Νορμανδία. Ο Φίλιππος υποχρεώθηκε στην ανακωχή λόγω της υποστήριξης του Ιωάννη από δεκαπέντε Γάλλους κόμητες και της υποστήριξης από κόμητες του Κάτω Ρήνου, όπως με τον κόμη Βαλδουίνο της Φλάνδρας, τον οποίο συνάντησε τον Αύγουστο του 1199 στη Ρουέν, και ο Βαλδουίνος απέδωσε τιμές στον Ιωάννη. Από μια θέση ισχύος, ο Ιωάννης ήταν σε θέση να περάσει στην επίθεση και κέρδισε τον Γουλιέλμο ντε Ροσέ, υποψήφιο του Αρθούρου για το αξίωμα του γερουσιαστή των Ανδεγαυών, στο πλευρό του μετά από ένα περιστατικό με τον Φίλιππο. Ο William des Roches έφερε επίσης τον δούκα Αρθούρο και τη μητέρα του, Constance, ως αιχμαλώτους στο Le Mans στις 22 Σεπτεμβρίου 1199, και η διαδοχή φαινόταν να έχει εξασφαλιστεί υπέρ του Ιωάννη.

Παρά τη φυγή του Αρθούρου και της Κωνσταντίας με τον Αϊμέρι του Θουάρς στον Φίλιππο Β” και την αναχώρηση πολλών από τους προηγούμενους συμμάχους του Ριχάρδου στη Γαλλία, συμπεριλαμβανομένων των κόμητων της Φλάνδρας, της Μπλουά και της Περσέ, για τους Αγίους Τόπους, ο Ιωάννης κατάφερε να συνάψει ειρήνη με τον Φίλιππο που του εξασφάλισε την άνοδό του στο θρόνο του αδελφού του. Ο Ιωάννης έπρεπε επίσης να αποδεχθεί τον Φίλιππο ως επικυρίαρχό του και να καταβάλει στον Φίλιππο 20.000 μάρκα. Όπως σημειώνει ο W. L. Warren, με τη συνθήκη αυτή άρχισε η πρακτική κυριαρχία του Γάλλου βασιλιά επί της Γαλλίας και ο ηγεμόνας της Αυτοκρατορίας των Ανδεβίνων δεν ήταν πλέον ο κυρίαρχος ευγενής στη Γαλλία. Τον Ιούνιο του 1200, ο Ιωάννης επισκέφθηκε το Ανζού, το Μαιν και την Τουρέν, παίρνοντας ομήρους από όσους δεν εμπιστευόταν, και επισκέφθηκε την Ακουιτανία, όπου έλαβε τιμές από τους υποτελείς της μητέρας του, ενώ επέστρεψε στο Πουατιέ τον Αύγουστο.

Η εξέγερση του Λουζινιάν και ο αγγλογαλλικός πόλεμος

Μετά την ακύρωση του πρώτου γάμου του Ιωάννη με την Ιζαμπέλ του Γκλόστερ, ο Ιωάννης παντρεύτηκε την Ιζαμπέλα, κόρη και κληρονόμο του κόμη Aymer της Ανγκουλέμ, στις 24 Αυγούστου 1200. Η Ανγκουλέμ είχε σημαντική στρατηγική σημασία και ο γάμος είχε “πολύ καλό πολιτικό νόημα”, σύμφωνα με τον Γουόρεν. Ωστόσο, η Ισαβέλλα ήταν αρραβωνιασμένη με τον Χιου του Λουζινιάν και η μεταχείριση του Χιου από τον Ιωάννη μετά τον γάμο, συμπεριλαμβανομένης της κατάληψης της La Marche, οδήγησε τον Χιου να απευθυνθεί στον Φίλιππο Β΄. Ο Φίλιππος κάλεσε τον Ιωάννη στο δικαστήριό του και η άρνηση του Ιωάννη είχε ως αποτέλεσμα τη δήμευση των ηπειρωτικών κτήσεων του Ιωάννη εκτός της Νορμανδίας τον Απρίλιο του 1202 και την αποδοχή από τον Φίλιππο της οφειλής του Αρθούρου για τις εκτάσεις τον Ιούλιο. Ο Φίλιππος συνέχισε να εισβάλλει στη Νορμανδία μέχρι το Arques τον Μάιο, καταλαμβάνοντας ορισμένα κάστρα.

Ο Ιωάννης, ύστερα από μήνυμα της μητέρας του, Ελεονώρας, έσπευσε από το Λε Μαν στο Μιρεμπό, επιτιθέμενος στην πόλη την 1η Αυγούστου 1202, μαζί με τον Γουλιέλμο του Ροσέ. Ο Γουλιέλμος υποσχέθηκε να διευθύνει την επίθεση υπό τον όρο να τον συμβουλευτούν για την τύχη του Αρθούρου και κατέλαβε με επιτυχία την πόλη μαζί με περισσότερους από 200 ιππότες, μεταξύ των οποίων τρεις Λουζινιάνοι. Ο Ιωάννης αιχμαλώτισε επίσης τον Αρθούρο και την Ελεονόρα, την Ωραία Παρθένο της Βρετάνης, αδελφή του Αρθούρου, αλλά ανταγωνίστηκε τον Γουλιέλμο, καθώς δεν τον συμβουλεύτηκε για το μέλλον του Αρθούρου, και τον έκανε να εγκαταλείψει τον Ιωάννη μαζί με τον Αϊμέρι του Τουάρ και να πολιορκήσει την Ανζέρ. Υπό τον έλεγχο του Hubert de Burgh στη Falaise, ο Αρθούρος εξαφανίστηκε και ο Ιωάννης θεωρήθηκε υπεύθυνος για τη δολοφονία του, ενώ η αδελφή του, η Ωραία Παρθένος, δεν απελευθερώθηκε ποτέ. Η αυτοκρατορία των Ανδεγαυών δέχθηκε επιθέσεις σε όλους τους τομείς, με το επόμενο έτος, το 1203, να χαρακτηρίζεται από τον Warren ως “έτος της ντροπής”. Τον Δεκέμβριο του 1203, ο Ιωάννης έφυγε από τη Νορμανδία και δεν επέστρεψε ποτέ, ενώ στις 24 Ιουνίου 1204, η Νορμανδία συνθηκολόγησε με την παράδοση των Αρκέ, Ρουέν και Βερνέιγ. Η Tours, η Chinon και η Loches είχαν πέσει μέχρι το 1205.

Τη νύχτα της 31ης Μαρτίου 1204, η μητέρα του Ιωάννη, η Ελεονώρα της Ακουιτανίας, πέθανε, προκαλώντας τη βιασύνη “των περισσότερων από την Πουατού… να τιμήσουν τον βασιλιά της Γαλλίας”. Ο βασιλιάς Αλφόνσος της Καστίλης εισέβαλε στη Γασκώνη, χρησιμοποιώντας τη διεκδίκηση της συζύγου του, της αδελφής του Ιωάννη Ελεονώρας. Όταν ο Ιωάννης έφτασε στην ήπειρο τον Ιούνιο του 1206, μόνο η αντίσταση υπό την ηγεσία του Ελί ντε Μαλέμορ, Αρχιεπισκόπου του Μπορντό, είχε αποτρέψει την επιτυχία του Αλφόνσου. Μέχρι το τέλος της εκστρατείας του Ιωάννη στις 26 Οκτωβρίου 1206, το μεγαλύτερο μέρος της Ακουιτανίας ήταν ασφαλές. Μεταξύ του Ιωάννη και του Φιλίππου συνήφθη ανακωχή διάρκειας δύο ετών. Η αυτοκρατορία των Ανδεγαυών είχε περιοριστεί στην Αγγλία, τη Γασκώνη, την Ιρλανδία και σε τμήματα του Πουατού και ο Ιωάννης δεν θα επέστρεφε στις ηπειρωτικές κτήσεις του για οκτώ χρόνια.

Επιστροφή στη Γαλλία

Στα τέλη του 1212, ο Φίλιππος Β” προετοίμαζε εισβολή στην Αγγλία. Ο Φίλιππος είχε ως στόχο να στέψει τον γιο του, Λουδοβίκο, βασιλιά της Αγγλίας και σε ένα συμβούλιο στη Σισόν τον Απρίλιο του 1213 σχεδίασε μια πιθανή σχέση μεταξύ της μελλοντικής Γαλλίας και της Αγγλίας. Στις 30 Μαΐου, ο Γουλιέλμος Λονγκσπέ, κόμης του Σάλσμπερι, κατάφερε να συντρίψει τον γαλλικό στόλο εισβολής στη μάχη του Νταμ και να αποτρέψει τη γαλλική εισβολή. Τον Φεβρουάριο του 1214, ο Ιωάννης αποβιβάστηκε στη Λα Ροσέλ μετά τη δημιουργία συμμαχιών με επικεφαλής τον αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, Όθωνα. Στόχος ήταν ο κόμης του Σάλσμπερι και οι Γερμανοί σύμμαχοι του Ιωάννη να επιτεθούν στον Φίλιππο από τον βορρά, ενώ ο Ιωάννης να επιτεθεί από τον νότο.

Μέχρι τον Ιούνιο του 1214, ο Ιωάννης είχε την υποστήριξη των οίκων Lusignan, Mauléon και Thouars, αλλά όταν ο Ιωάννης προχώρησε στην Ανζού, καταλαμβάνοντας την Ανζέ στις 17 Ιουνίου, η λιποταξία των συμμάχων του από την Πουατεβίν ανάγκασε τον Ιωάννη να υποχωρήσει πίσω στη Λα Ροσέλ. Στις 27 Ιουλίου, οι Γερμανοί σύμμαχοι του Ιωάννη έχασαν τη μάχη του Bouvines, με πολλούς αιχμαλώτους, συμπεριλαμβανομένου του κόμη του Salisbury. Στις 18 Σεπτεμβρίου, ο Ιωάννης και ο Φίλιππος συμφώνησαν σε ανακωχή που θα διαρκούσε μέχρι το Πάσχα του 1220. Τον Οκτώβριο του 1214, ο Ιωάννης επέστρεψε στην Αγγλία.

Καπετιανή εισβολή στην Αγγλία

Μετά τη συμφωνία στο Ρούνιμεντ τον Ιούνιο του 1215, οι επαναστάτες Άγγλοι βαρόνοι θεώρησαν ότι ο Ιωάννης δεν θα τηρούσε τους όρους της Μάγκνα Κάρτα και προσέφεραν το αγγλικό στέμμα στον γιο του Φιλίππου, Λουδοβίκο. Ο Λουδοβίκος αποδέχτηκε και αποβιβάστηκε στο Κεντ στις 21 Μαΐου 1216 με 1.200 ιππότες. Ο Λουδοβίκος κατέλαβε το Ρότσεστερ, το Λονδίνο και το Γουίντσεστερ, ενώ ο Ιωάννης εγκαταλείφθηκε από αρκετούς ευγενείς, συμπεριλαμβανομένου του κόμη του Σάλσμπερι. Τον Αύγουστο, μόνο το Ντόβερ, το Λίνκολν και το Ουίνδσορ παρέμειναν πιστά στον Ιωάννη στα ανατολικά, και ο Αλέξανδρος Β” της Σκωτίας ταξίδεψε στο Καντέρμπουρι για να αποτίσει φόρο τιμής στον Λουδοβίκο.

Τον Σεπτέμβριο του 1216, ο Ιωάννης ξεκίνησε την επίθεσή του, προελαύνοντας από το Κότσγουολντς, προσποιούμενος επίθεση για την ανακούφιση του πολιορκημένου Κάστρου του Ουίνδσορ και επιτιθέμενος ανατολικά γύρω από το Λονδίνο προς το Κέιμπριτζ για να διαχωρίσει τις ανταρτοκρατούμενες περιοχές του Λινκολνσάιρ και της Ανατολικής Αγγλίας. Στο King”s Lynn, ο Ιωάννης προσβλήθηκε από δυσεντερία.

Ο Λουδοβίκος ηττήθηκε δύο φορές μετά το θάνατο του Ιωάννη το 1217, στο Λίνκολν το Μάιο και στο Σάντουιτς τον Αύγουστο, με αποτέλεσμα να παραιτηθεί από τη διεκδίκηση του θρόνου και της Αγγλίας με τη Συνθήκη του Λάμπεθ το Σεπτέμβριο.

Η υποθετική συνέχιση και επέκταση της Αυτοκρατορίας των Ανδεγαυών επί αρκετούς αιώνες έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών ιστοριών εναλλακτικής ιστορίας. Ιστορικά, τόσο οι Άγγλοι όσο και οι Γάλλοι ιστορικοί είχαν θεωρήσει την παράθεση αγγλικών και γαλλικών εδαφών υπό τον έλεγχο των Ανδεγαυών ως κάτι σαν εκτροπή και προσβολή της εθνικής ταυτότητας. Για τους Άγγλους ιστορικούς τα εδάφη στη Γαλλία αποτελούσαν βάρος, ενώ οι Γάλλοι ιστορικοί θεωρούσαν την ένωση ως αγγλική αυτοκρατορία.

Η άρχουσα τάξη της Αυτοκρατορίας των Ανδεβίνων ήταν γαλλόφωνη.

Ο 12ος αιώνας είναι επίσης ο αιώνας της γοτθικής αρχιτεκτονικής, η οποία έγινε για πρώτη φορά γνωστή ως opus francigenum, από το έργο του ηγουμένου Suger στο Saint Denis το 1140. Η Πρώιμη Αγγλική Περίοδος ξεκίνησε γύρω στο 1180 ή 1190, στην εποχή της Αυτοκρατορίας των Ανδεγαυών, αλλά αυτή η θρησκευτική αρχιτεκτονική ήταν εντελώς ανεξάρτητη από την Αυτοκρατορία των Ανδεγαυών, απλώς γεννήθηκε την ίδια στιγμή και εξαπλώθηκε εκείνη την εποχή στην Αγγλία. Ο Gillingham υποδηλώνει ότι μόνο “ίσως στον σχεδιασμό της κουζίνας” υπήρχε ένα καθαρά αγγεβινικό στυλ.

Ο προσωπικός θυρεός του Ριχάρδου Α”, τρία χρυσά λιοντάρια σε κόκκινο πεδίο, συνεχίζουν να εμφανίζονται στις περισσότερες μεταγενέστερες αγγλικές βασιλικές εραλδικές παραλλαγές και στις σημαίες της Νορμανδίας και της Ακουιτανίας.

Από πολιτική άποψη, κατά την εποχή της Αυτοκρατορίας των Ανδεγαυών, οι Ανδεγαυοί βασιλείς της Αγγλίας έδωσαν μεγαλύτερη προσοχή στα ηπειρωτικά ζητήματα απ” ό,τι είχαν δώσει προηγουμένως οι Νορμανδοί στα βρετανικά ζητήματα. Υπό την κυριαρχία των Ανδεγαυών, η ισορροπία δυνάμεων είχε μετατοπιστεί δραματικά προς τη Γαλλία, με τους βασιλείς των Ανδεγαυών να περνούν συχνά περισσότερο χρόνο στη Γαλλία παρά στην Αγγλία. Με την απώλεια της Νορμανδίας και του Ανζού, η αυτοκρατορία κόπηκε στα δύο, αφήνοντας τους απογόνους του Πλαντάγκεν να είναι αποκλειστικά Άγγλοι βασιλείς με πρόσθετη κυριαρχία στη Γασκώνη.

Πηγές

  1. Angevin Empire
  2. Ανδεγαυική Αυτοκρατορία
  3. ^ The term imperium is used at least once in the 12th century, in the Dialogus de Scaccari (c. 1179), Per longa terrarum spatia triumphali victoria suum dilataverit imperium (Canchy, England, p. 118; Holt, ”The End of the Anglo-Norman Realm”, p. 229). Some 20th-century historians have avoided the term empire, Robert-Henri Bautier (1984) used espace Plantagenêt, Jean Favier used complexe féodal. Empire Plantagenêt nevertheless remains current in French historiography. Aurell, Martin (2003). L”Empire des Plantagenêt, 1154–1224. Perrin. p. 1. ISBN 9782262019853.
  4. ^ Elliott (2018), p. 10: “Another such composite monarchy was that inherited by James VI of Scotland from Elizabeth I in 1603, although, until James succeeded to the English throne, this was a composite monarchy made up of conquered rather than inherited lands. Twelfth-century England itself formed part of a composite state, straddling the British Isles and France, that was later to be known as the Angevin Empire, but the French connection did not prevent Henry II (r.1154–89) from asserting, or more correctly reasserting, the claims of his predecessors to English overlordship over all of Britain”.
  5. ^ Gillingham (2001), p. 2.
  6. ^ Norgate (1887), p. 393.
  7. John Gillingham: “The Angevin Empire” página 2, segunda edición, Arnold Editions.
  8. Martin Aurell – L”empire des Plantagenêt page 11: En 1984, résumant les communications d”un colloque franco-anglais tenu à Fontevraud (Anjou), lieu de mémoire par excellence des Plantagenêt, Robert Henri-Bautier, coté français, n”est pas en reste, proposant, pour cette “juxtaposition d”entités” sans “aucune structure commune” de substituer l”imprécis “espace” aux trop contraignants “Empire Plantagenêt” ou “Etat anglo-angevin”.
  9. Definition of “Angevin” from “Laboratoire d”Analyse et de Traitement Informatique de la Langue Française”.
  10. “Capetian France 937 – 1328” Editions Longman page 221: “Investigaciones más cercanas sugieren que varias de estas asunciones carecen de fundamento. Una es que los dominios angevinos formaron alguna vez un imperio en cualquier sentido de la palabra.”
  11. David Carpenter “The Struggle for Mastery” page 191: “Inglaterra y Normandía eran parte ahora de una entidad política mucho mayor a la que los historiadores llaman con frecuencia (sin significado preciso) el ”Imperio Angevine”.”
  12. Ο όρος imperium χρησιμοποιήθηκε τουλάχιστον μία φορά τον 12ο αιώνα, στο Dialogus de Scaccari (περ. 1179), Per longa terrarum spatia triumphali victoria suum dilataverit imperium (Canchy, England, p. 118; Holt, ”The End of the Anglo-Norman Realm”, p. 229). Κάποιοι ιστορικοί του 20ού αιώνα αποφεύγουν τον όρο “αυτοκρατορία”, ο Robert-Henri Bautier (1984) χρησιμοποίησε τον όρο espace Plantagenêt, ενώ ο Jean Favier χρησιμοποίησε το complexe féodal. Ωστόσο, ο όρος Empire Plantagenêt υπάρχει στην γαλλική ιστοριογραφία. Aurell, Martin (2003). L”Empire des Plantagenêt, 1154–1224. Perrin. p. 1. ISBN 9782262019853.
  13. John H. Elliott (2018). Scots and Catalans: Union and Disunion. Yale University Press. p. 31. ISBN 9780300240719.
  14. Gillingham, John (1984). The Angevin Empire. Hodder Arnold. p. 2. ISBN 9780713162493.
  15. Norgate, Kate (1887). England under the Angevin Kings. London: Macmillan. pp. 393.
  16. Aurell, Martin (2003). L”Empire des Plantagenêt, 1154–1224. Perrin. p. 11. ISBN 9782262019853. En 1984, résumant les communications d”un colloque franco-anglais tenu à Fontevraud (Anjou), lieu de mémoire par excellence des Plantagenêt, Robert Henri-Bautier, coté français, n”est pas en reste, proposant, pour cette ”juxtaposition d”entités” sans ”aucune structure commune” de substituer l”imprécis ”espace” aux trop contraignants ”Empire Plantagenêt” ou ”Etat anglo-angevin”.
  17. Barbara H. Rosenwein (2014): A Short History of the Middle Ages, University of Toronto Press, blz. 203.
  18. a b Ralph V. Turner (1995): “The Problem of Survival for the Angevin “Empire”: Henry II”s and His Sons” Vision versus Late Twelfth-Century Realities”. In: The American Historical Review, 100(1), 78-96, blz. 78.
  19. Ralph V. Turner (1995), blz. 82.
  20. Kate Norgate (1887): England Under the Angevin Kings, Londen, Macmillan, blz. 393.
  21. a b Martin Aurell (2003): L”Empire des Plantagenêt, 1154–1224, Perrin, blz. 11.
Ads Blocker Image Powered by Code Help Pro

Ads Blocker Detected!!!

We have detected that you are using extensions to block ads. Please support us by disabling these ads blocker.